کالبدشکافی قفل‌های ترانزیتی: عبور از «رویا» به «واقعیت» در کریدور شمال-جنوب

این گزارش با عنوان «شناسایی گلوگاه‌های ترانزیتی ایران و روسیه» به بررسی موانعی می‌پردازد که علی‌رغم پتانسیل‌های عظیم تجاری، مانع از بلوغ کریدور شمال-جنوب شده‌اند. این پژوهش با عبور از کلی‌گویی‌های رایج، نشان می‌دهد که چگونه ترکیبی از «موانع سخت‌افزاری» (مانند نبود زیرساخت ریلی) و «موانع نرم‌افزاری» (بروکراسی پیچیده)، این شریان حیاتی را با چالش مواجه کرده است.

گزارش حاضر با تحلیل سه شاخه اصلی کریدور (غربی، دریایی و شرقی) نشان می‌دهد که تمرکز صرف بر مسیر غربی (با وجود حلقه مفقوده رشت-آستارا و ریسک‌های ژئوپلیتیک) و مسیر دریایی (با بحران کاهش تراز آب دریای خزر)، گزینه‌هایی پرریسک هستند. در مقابل، این گزارش راهبرد «چرخش به سمت مسیر شرقی» (از طریق ترکمنستان و قزاقستان) را به عنوان عملیاتی‌ترین گزینه کوتاه‌مدت و میان‌مدت پیشنهاد می‌دهد، مشروط بر اینکه ظرفیت خط ریلی اینچه‌برون-گرمسار ارتقا یابد.

یافته‌های آماری این گزارش تکان‌دهنده است؛ برآوردها نشان می‌دهد حدود ۵۰ درصد از کل زمان ترانزیت در مرزها و به دلیل تشریفات زائد اداری و نبود «پنجره واحد دیجیتال» تلف می‌شود. این گزارش تأکید دارد که قبل از سرمایه‌گذاری‌های سنگین در فولاد و بتن، باید «دیپلماسی فعال حمل‌ونقلی» و «اصلاح فرآیندهای گمرکی» برای کاهش زمان و هزینه در اولویت قرار گیرد.

در نهایت، این سیاست‌نامه یک نقشه راه اجرایی ارائه می‌دهد: در کوتاه‌مدت، فعال‌سازی ظرفیت‌های مسیر شرقی و دیجیتالی‌کردن اسناد حمل‌ونقل؛ در میان‌مدت، تکمیل راه‌آهن رشت-آستارا و برقی‌سازی مسیر گرمسار؛ و در بلندمدت، تنوع‌بخشی به مسیرها از طریق توسعه محورهای جایگزین (مانند مسیر گرجستان و ارمنستان) برای افزایش تاب‌آوری و قدرت چانه‌زنی ایران در معادلات ترانزیتی منطقه.

دسترسی به متن کامل گزارش