جاده توسعه؛ نقش مکمل کریدورهای بین‌المللی و ابتکار کمربند راه چین

اندیشکده حکمرانی شریف در امتداد سلسله جلسات بین‌المللی خود، نشستی را با عنوان امکان سنجی همگرایی جاده توسعه با کریدورهای بین‌المللی؛ چشم‌انداز و پیامدهای آن برگزار کرد و در این جلسه میزبان کارشناسانی از دو کشور محوری این کریدور یعنی عراق و ترکیه بود:

گولسوم آکبولوت؛

هم بنیانگذار مؤسسه «گروه مشورت جهانی آنکارا» (ANKUDA)

جواد کاظم البکری؛

استاد ارشد دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه بابل عراق

مهم‌ترین موضوعات نشست به شرح ذیل است:

جاده توسعه یک پروژه ملی برای عراق به حساب می‌آید که در تنوع بخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی به عراق اهمیت بسزایی دارد.

جاده توسعه در واقع کریدور میانی در اتصال شرق به غرب است و غایت آن، اتصال به اروپا از مسیر ترکیه است. دستیابی به انرژی عراق و حفظ امنیت کشتیرانی و حمل و نقل آن برای چین حائز اهمیت است و آمریکا هم بر متنوع سازی اقتصاد عراق و کاهش وابستگی آن به ایران تأکید دارد. ترکیه هم به منظور اتصال به خلیج‌فارس، نگاه راهبردی به این کریدور دارد و ایران نیز به رغم داشتن رقابتی به این کریدور، قادر است از طریق تکمیل خط ریلی شلمچه-بصره به توسعه مناسبات اقتصادی خود با عراق بپردازد.

جاده توسعه به واقع یک گزینه رقابتی برای کانال سوئز است و به رغم کاهش ۱۰ روزه مسیر انتقال کالا از چین به اروپا، جاده توسعه به منظور ایجاد مزیت اقتصادی، باید قادر به جبران افزایش هزینه‌های ناشی از حمل ترکیبی گران‌تر در مقایسه با حمل دریایی باشد.

ایجاد همگرایی میان جاده توسعه و ابتکار کمربند-راه مشروط به تمرکز طرف چینی بر‌ کریدور میانی به جای کریدور شمالی متمرکز بر کشورهای آسیای مرکزی است.

دولت عراق حدود ۱۷ میلیارد دلار به این ابرپروژه اختصاص داده و فراتر از یک پروژه زیرساختی، درصدد متنوع سازی مبادی درآمدی و کاهش وابستگی اقتصاد تک‌محصولی عراق به نفت است.

به رغم موازی بودن جاده توسعه با کریدور شمال-جنوب ایران، این دو کریدور در چارچوب یک همکاری مشترک، قادر به ایفای نقش مکمل و نه رقیب بر اساس مزیت‌های نسبی دو کشور ایران و عراق خواهند بود.

دستیابی به اهداف و زمان‌بندی اعلام‌شده در تکمیل بندر فاو واقع‌بینانه به نظر می‌رسد. با این حال، تکمیل سه فاز جاده توسعه با عنایت به مزیت‌ نسبی کریدورهای رقیب و تشکیک در انتفاع اقتصادی آن، همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

به رغم حمایت گروه‌های مختلف سیاسی عراق، تکمیل جاده توسعه در دولت‌های آتی عراق، امری قطعی و محتوم به نظر نمی‌رسد.