اقتصاد دیجیتال میان حمایت و واقعیت: آیا آیین‌نامه‌ها موتور تحول‌اند؟

نشست تخصصی «بیم‌و‌امیدهای حکمرانی دیجیتال ایران» با حضور محمد‌اسمعیل زمان (مدیرگروه توسعۀ فناوری‌های نوین و تحول دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات)، محمد‌حسین حمیدی (کارشناس فناوری اطلاعات) و سعید مهدیون (مشاور مرکز ملی فضای مجازی) و به همت گروه تنظیم‌گری اندیشکدۀ حکمرانی شریف با همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری برگزار شد.

در ادامه مهمترین نکات مطرح شده توسط سخنرانان آمده است:

محمد‌اسمعیل زمان:

این آیین‌نامه از دل قانون جهش تولید دانش‌بنیان بیرون آمده و وزارت‌خانه اقداماتی مانند ارائۀ کمک‌های حمایتی و تسهیلاتی به کسب‌و‌کار‌ها، تاسیس پارک‌های علم و فناوری، برنامۀ ایران‌دیجیتال – که به‌دنبال گسترش برنامه‌نویسی در کشور است – حمایت از آزمایشگاه‌ها، بیمۀ دانش‌بنیان، حمایت از گوشی‌های داخلی و... انجام داده است.

بومی‌سازی در حوزۀ موبایل دچار مشکلاتی شده است، البته بومی‌سازی صرفا در این حوزه دچار مشکل نشده است.

تحریم‌ها، محدودیت بازار، سرمایه‌گذاری ناکافی و مشکل در انتقال فناوری از موانعی است که باعث کاهش انگیزه بخش خصوصی می‌شوند.

این آیین‌نامه ادبیات جدید و اختصاصی در حوزۀ دانش‌بنیانی بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات ایجاد کرده اما مفاد آن بسیار کلی و پراکنده است و هدف‌گذاری دقیق و مشخصی در آن نیامده است.

محمد‌حسین حمیدی:

چند دهه است که به‌دنبال بومی‌سازی و توسعۀ زیرساخت‌های ICT در کشور هستیم و شروع آن از این آیین‌نامه نیست اما موفق نبوده‌ایم.

بومی‌سازی به‌این‌معنا که ببینیم پیشروها چه تولید می‌کنند و ما هم همان را تولید کنیم، در نهایت کشور را دنباله‌روی دیگران می‌کند و ما از این طریق نمی‌توانیم به لبۀ فناوری دست‌یابیم، باور ما باید این باشد که در تکنولوژی می‌توانیم جلوتر از دیگران حرکت کنیم.

تمرکز سیاست حمایت بر بومی‌سازی بوده است، آن‌هایی در بومی‌سازی موفق بوده‌اند که در ابتدا حمایت نشده‌اند، بعدا که موفق شدند از آن‌ها حمایت به عمل آمد.

اگر نهادهای سیاست‌گذار و تنظیم‌گر وظایف حداقلی خود را انجام دهند و به کارکردهای اصلی خود بازگردند، می‌توان شاهد پیشرفت در اقتصاد دیجیتال کشور بود.

سعید مهدیون:

بومی‌سازی همیشه خوب نیست اما در ابتدای کار اجبارا باید این سیاست را اتخاذ کرد، ما باید در حوزۀ فناوری، بخش خدمات و تجارت را هم بیینیم و متناسب با توانمندی خود و اینکه در کدام بخش بهتر هستیم، به آن بخش از فناوری ورود پیدا کنیم، صرفا نباید به‌دنبال بومی‌سازی محصولات باشیم.

باید مکانیسمی ایجاد شود که در آن ذی‌نفعان مختلف این عرصه مانند نخبگان، کاربران، شرکت‌ها و کسب‌و‌کارها و استارتاپ‌ها حضور داشته باشند تا تصمیم‌سازی در این حوزه کارآمد گردد.

ما نباید رویکرد هزینه – فایده در سیاست حمایت از تولید داخل داشته باشیم زیرا دشمن این‌گونه فکر نمی‌کند چون اگر اینطور فکر می‌کرد نباید موشک 20 میلیون دلاری را برای زدن پهپاد هزاردلاری خرج کند.

مکانیسمی برای نظارت بر روند پیشرفت آیین‌نامه وجود ندارد.