نوشته‌ها

گزارش حکمرانی در عمل ۲۰: اقتصاد سیاسی بحران بانکی

در این جلسه، ابتدا آقای دکتر شریف‌زاده ابعاد ناتوانی مالی بانک‌ها در شرایط فعلی مشتمل بر دو نوع ناتوانی نقدینگی و ناتوانی ترازنامه‌ای را با ارائه داده‌ها و مشاهدات تجربی بررسی نمودند. با توجه به آمار رسمی منتشرشده در سال ۱۳۹۳، مشخص شد که میانگین نسبت تسهیلات غیر جاری به‌کل تسهیلات نظام بانکی بسیار بیشتر از استاندارد جهانی و بالای ۱۵ درصد است. نکته قابل‌توجه در این خصوص این است که علیرغم تلقی اولیه، وضعیت بانک‌های خصوصی بدتر از بانک‌های دولتی بوده و عدد مذکور برای این بانک‌ها از ۲۰ درصد هم تجاوز می‌کند.

در ادامه، راه‌حل‌های پیاده شده توسط دولت و بانک مرکزی برای اصلاح نظام بانکی و کاهش نرخ بهره سپرده‌ها مطرح شد. توافق بانک‌ها و بانک مرکزی، تزریق منابع با نرخ بهره پائین به بازار بین‌بانکی و… ازجمله این راهکارها هستند. عدم اثربخشی و کارایی این راه‌ها و چرائی آن تبیین و نهایتاً راهکار پیشنهادی ارائه‌دهنده مطرح شد. این راهکار مشتمل بر ۴ مرحلهٔ زیر است: ۱) تفکیک بانک‌ها به بانک‌های دچار ناتوانی نقدینگی و ناتوانی ترازنامه‌ای؛ ۲) بهبود جریان نقدینگی در بانک‌های دچار کمبود نقدینگی اما دارای توانایی مالی ترازنامه‌ای؛ ۳) مقررات گذاری و نظارت دقیق بر نحوه طبقه‌بندی و ذخیره گیری مطالبات غیر جاری؛ ۴) فرآیند گزیر یا resolution بانک‌های با مشکل ناتوانی ترازنامه‌ای.

ایشان یکی از علت‌های اصلی عدم تحقق این راهکارها و عدم بهبود وضعیت را مسائل اقتصاد سیاسی دانستند که باعث می‌شود انگیزه‌ای برای بهبود اوضاع وجود نداشته باشد.

گزارش حکمرانی در عمل ۱۹: خیریه‌های دانش‌بنیان در ایران؛ تجربه بنیاد آلاء

جناب آقای دکتر محمد‌صالح طیب‌نیا؛ مدیرعامل بنیاد خیریه راهبری آلاء ضمن اشاره به سابقهٔ مؤسسان بنیاد در امور خیر، حتی پیش از تأسیس بنیاد، پرداختن به امور خیر اولویت‌دار بر زمین‌مانده را هدف اصلی خیرین مؤسس عنوان کرد.

بنیاد آلا پس از رصد فضای امر خیر در کشور و گذر به مرحلهٔ مسئله شناسی، به اهمیت سامان‌دهی به امور خیر و افزایش بهره‌وری منابع خیر در کشور پی برد و در این راستا علاوه بر تصدی‌گری امور خیر (خیر جاری) که امکان لمس پیوستهٔ مشکلات تصدی‌گری را فراهم می‌کند، به راهبری امور خیر (خیر ماندگار) نیز می‌پردازد.

این بنیاد بر این باور است که راهبری امور خیر در کشور تنها با اتّکا بر دانش امکان‌پذیر است و برای دست‌یابی به این دانش، علاوه بر استفاده از ظرفیت اساتید دانشگاه، پژوهش‌گران و فعالان حوزهٔ امر خیر در قالب کمیتهٔ علمی مشورتی، فهرستی از اولویت‌های پژوهشی این حوزه در سند خیر ماندگار تدوین‌شده و سالانه متناسب با منابعی که به خیر ماندگار اختصاص داده می‌شود، اجرایی خواهند شد.

در افق ۵ سالهٔ آلاء ۸۰ درصد منابع صرف بخش خیر ماندگار خواهد شد. این در حالی است که اکنون تنها ۲۰ درصد از منابع آلاء به خیر ماندگار اختصاص داده‌شده است.

به گفته دکتر طیب نیا، طبق گزارشی که سازمان آمار منتشر کرده است؛ میانگین سالانهٔ کار داوطلبانهٔ زنان ۳ دقیقه در روز و مردان ۱ دقیقه در روز بوده است. با توجه به برابری جمعیت زنان و مردان در کشور، میانگین سالانهٔ کار داوطلبانهٔ ایرانیان ۲ دقیقه در روز است. درگذشته این آمار ۳ دقیقه در روز گزارش‌شده است که نشان از کاهش کار داوطلبانه در کشور دارد. این آمار در آمریکا ۸ دقیقه در روز و در برخی از کشورها به ۲۰ دقیقه در روز می‌رسد. بررسی علل کمبود اقبال مردم به انجام کار داوطلبانه نیاز به پژوهش و تخصیص منابع به پژوهش در این عرصه دارد.

gptt-ps-evrp-GiPalla-Kazemzade-950925

گزارش حکمرانی در عمل۱۰:تاریخ تحلیلی برنامه‌ریزی در ایران (۲)

دهمین نشست از سلسله نشست‌های حکمرانی در عمل، با موضوع «تاریخ تحلیلی برنامه‌ریزی در ایران، با تمرکز بر نقش و جایگاه سازمان برنامه‌وبودجه»، با ارائه آقای محسن کریمی، دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری برگزار شد. در این نشست ادامه مباحث نهمین نشست حکمرانی در عمل بیان شد و دوره‌های سوم، چهارم و پنجم برنامه‌ریزی در ایران که سه دوره منتهی به انقلاب اسلامی هستند، مورد نقد و بررسی قرار گرفتند. اهم مطالب ارائه‌شده به شرح زیر هستند:

در دوره سوم برنامه عمرانی سوم تدوین شد و علیرغم تغییرات بسیار نخست‌وزیر و دولت (علی امینی، علم، منصور و هویدا) ثبات مدیریت در سازمان برنامه حفظ شد و آقای صفی اصفیاء به‌عنوان رئیس سازمان منصوب شد. در این دوران اصلاح ارکان سازمان صورت گرفت ولی برنامه‌ریزی‌ها فاصله زیادی از اجرا داشت.

دوره چهارم برنامه‌ریزی در ایران به دلیل ثبات و انسجام سازمان برنامه‌وبودجه در دوره سوم و همچنین اشراف بیشتر به نقاط قوت و ضعف برنامه‌ها، هماهنگی نسبتاً خوبی میان ٰرؤسای نهادها شکل گرفت و برنامه‌ریزی به اوج خود رسید. در این دوره مهدی سمیعی به مدت یک سال نیم و سپس فرمانفرمایان به مدت دو سال و نیم بر سازمان برنامه‌وبودجه ریاست کردند. برنامه عمرانی چهارم در این دوره تدوین شد.

نهایتاً دوره پنجم را می‌توان دوران فرازوفرود برنامه‌ریزی در ایران نامید چراکه اقتصاد کشور دستخوش تحولات و اتفاقات مختلفی گشت. همچنین در این دوره فرمانفرمایان پس از تدوین برنامه پنجم سازمان برنامه‌وبودجه را ترک کرد. از سوی دیگر قیمت جهانی نفت با جهش روبرو شد و قیمتی پنج برابری پیدا کرد که همین امر باعث بلندپروازی شاه و سیاستمداران کشور شد.

گزارش حکمرانی در عمل۹:تاریخ تحلیلی برنامه‌ریزی در ایران (۱)

نهمین نشست از سلسله نشست‌های حکمرانی در عمل، با موضوع «تاریخ تحلیلی برنامه‌ریزی در ایران، با تمرکز بر نقش و جایگاه سازمان برنامه‌وبودجه»، با ارائه آقای محسن کریمی، دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری برگزار شد. بازه تاریخی بحث، مربوط به برنامه‌ریزی در ایران تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی است که در دو جلسه ارائه خواهد شد. در ادامه، به خلاصه مطالب بیان‌شده در جلسه اول پرداخته‌شده است.

روند تاریخی برنامه‌ریزی در ایران:

دوره اول (۱۳۱۶- ۱۳۲۴):

این دوران مربوط به شکل‌گیری تفکر برنامه‌ریزی در ایران است. البته تاریخ تفکر برنامه‌ریزی به‌پیش از سال ۱۳۱۶ بازمی‌گردد چراکه در سال ۱۳۰۳ کمیسیون مشترک دولت و مجلس تحت عنوان کمیسیون اقتصادیات به ریاست سید حسن تقی زاده تشکیل شد. این کمیسیون با عضویت ۷ نفر از نمایندگان مجلس، باهدف برنامه‌ریزی اقتصادی تشکیل‌شده بود اما موفق به تدوین برنامه جامع و قابل‌توجهی نشدند. لازم به ذکر است که در این دوران هنوز پول وارد ایران نشده است. در سال ۱۳۱۰، کتابی با عنوان «لزوم پروگرام صنعتی» توسط مهندس علی زاهدی نگاشته شد که اولین کتاب برنامه‌ریزی در ایران به شمار می‌رود. در سال ۱۳۱۶ ابوالحسن ابتهاج پیشنهادی به رضاشاه پهلوی مبنی بر تشکیل شورای اقتصاد زیر نظر شاه و به ریاست نخست‌وزیر را می‌دهد که مورد موافقت رضاشاه قرار می‌گیرد. در سال ۱۳۲۴ احمد قوام مجدداً به‌عنوان نخست‌وزیر، دولت را در دست می‌گیرد. وی همکاری نزدیکی با ابوالحسن ابتهاج که در آن زمان مدیرعامل بانک ملی (که به‌نوعی بانک مرکزی وقت هم بوده است) بوده است داشت. شرایط اقتصادی در این سال که مدتی بیش از پایان جنگ جهانی دوم نمی‌گذشت، به‌گونه‌ای پیش می‌رفت که ذخایر طلا و ارز ایران ۱۸.۵ برابر افزایش‌یافته بود؛ بنابراین نیاز به وجود برنامه‌ای مشخص، به‌منظور تعیین مسیر پیش روی اقتصاد کشور احساس می‌شد. از همین روی هیئت تهیه نقشه اصلاحی و عمرانی کشور در وزارت مالیه تشکیل شد و به‌نوعی در این دوره برنامه خاصی تدوین نشد بلکه تفکر برنامه‌ریزی در کشور شکل گرفت.

دوره دوم (۱۳۲۵- ۱۳۳۸):

در سال ۱۳۲۵ با مصوبه دولت وقت، هیئت عالی برنامه به ریاست نخست‌وزیر، دبیری وزیر مالیه و حضور ۳۰ نفر از افراد صاحب‌نظر در زمینه‌های اقتصادی تشکیل شد و برنامه‌ای هفت‌ساله تحت عنوان برنامه هفت‌ساله عمرانی و اصلاحی کشور تهیه گردید. بانک ملی ایران هم به ریاست ابوالحسن ابتهاج مأمور به انجام مطالعه برای تأمین مالی برنامه شد. نکته قابل‌توجه در خصوص این برنامه، نوع نگاه به برنامه است که نگرش نویسندگان آن به برنامه از جنس سیاست‌گذاری نبوده است؛ بلکه از جنس پروژه و طرح بوده است و به همین دلیل به دنبال تأمین مالی پروژه بوده‌اند. در این دوران اجلاس برتون وودز تشکیل می‌شود و درنتیجه آن چند نهاد بین‌المللی اقتصادی یعنی بانک بین‌المللی تأمین و توسعه (که بعدها تبدیل به بانک جهانی شد)‌، صندوق بین‌المللی پول و گات (WTO) تشکیل شد. همچنین دلار به‌عنوان ارز رسمی بین‌المللی شناخته می‌شود.

در این دوران شخصی به حسن‌مشرف نفیسی که نماینده ایران در بانک بین‌المللی تأمین و توسعه بوده است، پس از بازگشت به ایران مسئول نوشتن برنامه اول می‌شود و نهادی به‌عنوان «سازمان موقت برنامه» به‌منظور انجام این مأموریت تشکیل می‌گردد. در همین اثناء و بعد از اجلاس بتون وودز، ابتهاج موضوع گرفتن وام از بانک جهانی را مطرح می‌کند و ایران توسط حسن‌مشرف نفیسی تقاضای وامی ۲۵۰ میلیون دلاری برای اجرای برنامه اول می‌نماید. رویکرد دولتمردان در قبال تدوین برنامه نیز به‌کارگیری مشاوران آمریکایی بوده است و به همین دلیل به دنبال شرکت‌های مشاوره‌ای چون شرکت مهندسین مشاور «موریسن نودسن» بودند. در بازه زمانی ۱۳۲۶- ۱۳۲۷ حسن‌مشرف نفیسی مأمور به نوشتن برنامه اول پس از گزارش شرکت موریسن نودسن شد. در همین دوران دولت قوام سقوط می‌کند و ارائه لایحه برنامه توسط دولت حکیمی به مجلس انجام شد و اداره کل برنامه به ریاست نفیسی که بعدها سازمان موقت برنامه نامیده شد، تشکیل شد. پس‌ازآن دولت حکیمی نیز سقوط کرد و دولت هژیر قدرت را در دست گرفت. در این دولت شرکت آمریکایی ماوراء بحار (Over Seas) برای مشاوره به کار گرفته شد. در سال ۱۳۲۸ برنامه هفت‌ساله عمرانی اول پیش از دریافت گزارش شرکت ماوراء بحار تصویب شد. در بازه ۱۳۲۹- ۱۳۳۳ اجرای برنامه اول توفیقی نیافت و متوقف شد. به‌این‌ترتیب در طی سال‌های برنامه ۹ دولت عوض شدند که ۶ دولت آن در طی سه سال تغییر یافت. این تغییرات باعث تغییر پی‌درپی رئیس سازمان برنامه و وزیر مالیه شد و یک بی‌ثباتی در رویه اجرای برنامه حاکم شد. در این بازه زمانی منتهی به سال ۱۳۳۳، ایران در اخذ وام از بانک جهانی ناموفق بود و بحران فروش نفت نیز در پی ملی شدن صنعت نفت، شرایط اقتصاد ایران را با نوسانات بیشتری روبرو مواجه کرد. در سال ۱۳۳۳ ابوالحسن ابتهاج به ریاست سازمان برنامه دست‌یافت و این سازمان را از حیث ساختار و نیروی انسانی تقویت نمود. ابتهاج ارتباط خوبی با رئیس بانک جهانی، یوجین بلاک، داشت و به همین علت رئیس بانک جهانی نیز به ابتهاج کمک کرد و کارشناسانی را به کمک او فرستاد. از جهت نیروی انسانی هم در این زمان فارغ‌التحصیلان ایرانی دانشگاه‌های خارج از کشور به کار گرفته شدند و حقوقی در حد حقوق معاون وزیر به آن‌ها داده می‌شد. سازمان برنامه در این دوره یک سازمان مستقل از دولت و زیر نظر شاه بود و همچنین شورای اقتصاد نیز مستقل از نخست‌وزیری شکل‌گرفته بود. گروهی که ابتهاج به سازمان برنامه آورده بود، برنامه عمرانی دوم کشور را نوشتند؛ ولی رویکرد کلی همچنان پروژه‌ای بود. یکی از اصلی‌ترین مسائل و رویکردهایی که در برنامه دوم به چشم می‌خورد، آمایش سرزمین و توسعه منطقه‌ای بود. سه پروژه سد کرج، سد دز و سد سفیدرود در این برنامه تصویب و اجرا می‌شود. در این دوره درآمدهای نفتی هم بالا رفته بود و همین امر بر کارهای عمرانی و اجرایی مؤثر بود.

یکی از مشکلاتی که در این دوره برای سازمان برنامه به وجود آمد، اختلاف و تنش زیاد میان کارشناسان سازمان برنامه و بدنه اجرایی کشور بود. قسمتی از این درگیری به انتقادات صریح ابتهاج از مسئولان دستگاه‌های اجرایی و همچنین مخالفت با نظامی‌گری مربوط می‌شد که رفته‌رفته باعث جدایی ابتهاج از این سازمان شد.

در نشست آتی به ادوار بعدی برنامه‌ریزی در ایران قبل از انقلاب اسلامی پرداخته خواهد شد.

گزارش حکمرانی در عمل ۸: نقش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در فرآیند سیاست‌گذاری کشور

این نشست در روز چهارشنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۵ با حضور دکتر سید احسان خاندوزی، هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی و مدیر دفتر اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس و مدیر برنامه اقتصادی آکادمی حکمرانی اندیشکده، با موضوع نقش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در فرآیند سیاست‌گذاری کشور برگزار شد در ابتدای جلسه دکتر خاندوزی توضیح مختصری از تاریخچه مراکز پژوهشی وابسته به پارلمان در سایر کشورها ارایه نمودند و سپس تاریخچه و تحولات مرکز پژوهش‌های مجلس را از ابتدای تاسیس بیان کردند.

در ادامه ایشان به ویژگی‌های مرکز پژوهش‌ها شامل مستقل بودن از قوه مجریه و تغییر و تحولات سیاسی، تعلقات غیر بخشی، نگاه بین‌رشته‌ای و جامعیت در بررسی موضوعات، مدیریت غیر جناحی، بدنه کارشناسی جوان،‌ فربه نبودن سازمان و بروکراسی، تکیه‌بر ارتباط‌گیری نخبگان بیرونی و دسترسی باز به نتایج پژوهش‌ها اشاره نمودند.

همچنین به نارسایی‌هایی که منجر به کاهش اثربخشی فعالیت‌های مرکز پژوهش‌ها میگردد اشاره کردند که از آن جمله میتوان به این موارد اشاره کرد: عدم الزام پارلمان به اعمال‌نظر مرکز پژوهش‌ها، عدم استقبال نمایندگان از نتایج پژوهش‌ها، عدم جذابیت شیوه ارائه نتایج پژوهش‌ها، عدم رتبه‌بندی خروجی‌های پژوهشی، کمبود دانشگاهیان توانمند برای تحقیقات پارلمانی، جای خالی مطالعات نظارتی و RIT (Regulatory Impact Assessment).

ایشان در ادامه توضیحاتی نیز در ارتباط با فرایند داخلی مرکز، اطلاعات ورودی، فرایند گردش کار داخلی و نوع خروجی‌ها و مورداستفادهٔ این خروجی‌ها ارائه نمودند.

در پایان نشست نیز حاضرین سوالات و پیشنهادات خود در رابطه با فعالیت‌های مرکز پژوهش را با ایشان مطرح نمودند و آقای دکتر خاندوزی نیز توضیحاتی در این باره ارایه کردند

گزارش حکمرانی در عمل ۷: فرصت‌ها و تهدیدهای توافق بانک مرکزی و FATF

مقدمه

نشست حکمرانی در عمل هفتم با موضوع فرصت‌ها و تهدیدهای توافق بانک مرکزی و FATF با حضور خانم دکتر کیانی راد، معاون سابق ارزی بانک مرکزی در محل اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری برگزار شد. در ابتدای این نشست تاریخچه و اهداف تشکیل و برخی اهداف FATF موردبررسی قرار گرفت.FATF (که مخفف عبارت Financial Action Task Force به معنای گروه ویژه اقدام مالی است)، سازمانی بین دولتی است که توسط کشورهای عضو گروه موسوم به G-7 در سال ۱۹۸۹ تأسیس شد. این سازمان در آغاز، باهدف تسهیل فرآیندها و سازوکارهای همکاری اقتصادی ۷ کشور گروه G-7 (ایالات‌متحده،‌ روسیه، آلمان، فرانسه، انگلستان، ژاپن و کانادا)، تشکیل شد. این هفت‌کشور صنعتی، سعی در ایجاد وحدت رویه و یکی نمودن استانداردهای مربوط به همکاری‌های خود نمودند و در ادامه با پیوستن اعضای جدید به این گروه محدوده اثرگذاری این گروه توسعه یافت. در حال حاضر ۳۹ کشور عضو دائمی این گروه هستند که البته استانداردهای گروه به سایر کشورها نیز تسری یافته است.

سازوکارهای توافق با FATF

این گروه هر سه سال یک‌بار جلسه‌ای کاری با حضور اعضا برگزار می‌نماید که در انتهای آن، یک بیانیه صادر می‌شود. البته این بیانیه الزام و اجباری برای هیچ کشور ندارد و فقط یک چشم‌انداز و دید کلی نسبت به آینده ارائه می‌دهد. در آخرین بیانیه صادرشده نیز همین رویه وجود دارد و درباره ایران آورده شده است که چشم‌انداز مثبتی وجود دارد. درواقع با توجه به تصویب قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم در مجلس شورای اسلامی در اسفند ۱۳۹۵ بیان کرده است که ایران قدم‌های خوبی را در راستای شفافیت مالی و بانکی برداشته است. بنابراین برای ۱۲ ماه اقدام متقابل علیه ایران را تعلیق می‌نماید. در حال حاضر ایران در ردیف کشورهای پر ریسک است که آخرین سطح خطر ازنظر FATF است ولی به دلیل برخی اقدامات ایران در جهت شفافیت، نگاه این سازمان کمی مثبت شده است. البته این گروه کاری در ۱۲ ماه تعلیق، ایران را رصد می‌کند و با استانداردهای خود مقایسه می‌نماید که چقدر بر اساس آن‌ها پیش می‌رود. نکته‌ای که وجود دارد این است که در توافق میان بانک مرکزی و FATF برنامه اجرایی (Action Plan) موردتوافق دو طرف قرارگرفته است که ایران باید بر اساس آن پیش برود؛ ولی هیچ نهادی مطلبی از محتوای این Action Plan منتشر نکرده است. بنابراین اکنون این ابهام وجود دارد که ایران بر چه اساس و الگویی قرار است حرکت کند و تنها بانک مرکزی و مذاکره‌کنندگان از این موضوع اطلاع دارند!

در حال حاضر موضوع پول‌شویی ایران برای FATF حل‌شده است و مسئله اصلی برای این سازمان موضوع تروریسم و تأمین مالی آن از طرف ایران است. در حال حاضر ایران، کره شمالی و میانمار در لیست کشورهای پر ریسک هستند. ایران و کره شمالی، هر دو ازنظر موضوع هسته‌ای دچار مشکل بودند، اما مذاکرات اخیر هسته‌ای و برجام انجام گرفت و به‌نوعی مسئله هسته‌ای تا حدودی حل شد. اما در همین مذاکرات برجام موضوع تسلیحات نظامی نیز از موضوعاتی بود که گروه ۵+ ۱ بر ایران فشار می‌آورد و البته نتیجه‌ای نگرفتند. بنابراین مسئله فراتر از بحث هسته‌ای است و حال کشورهای غربی از طریق فشارهای FATF می‌خواهند به مسئله تسلیحات نظامی و دفاعی ایران برسند.

FATF کشورها را بر اساس دو محور پول‌شویی (پول غیرقانونی)‌ و مبارزه با تأمین مالی تروریسم ارزیابی می‌نماید. یکی از کارهایی که در ایران باید صورت بگیرد، تعریف قانون مجازات برای کسانی است که علیه ایران مرتکب حمایت مالی از تروریسم شوند. اگر ایران این کار را انجام دهد، به معنی ورود به مرحله عملیاتی مبارزه با تأمین مالی تروریسم است. شرایط را باید به‌گونه‌ای تغییر دهیم که فقط از جانب دیگر کشورها کنترل نشویم بلکه خودمان هم جزو کنترل‌کنندگان باشیم.

FATF میزان پیشرفت کشورها درزمینهٔ پیاده‌سازی توصیه‌ها را رصد می‌نماید ولی خود ما نسبت به کنترل شعب خارجی بانک‌هایمان وضعیت خوبی نداریم. درواقع تنها نکته مثبت در اجرایی کردن استانداردهای FATF بحث شفافیت است. البته خیلی از اوقات شفافیت ممکن است به ضرر ما تمام شود. بنابراین هم فرصت است و هم تهدید. با این‌که توصیه‌های مربوط به تحریم در توصیه‌های FATF زیاد است اما کار این نهاد تحریم کردن نیست؛ ولی در مورد ایران یکی از نهادهایی بود که در جریان روابط بین‌المللی برای تحریم ایران پیشرو بود و عملاً ایران را تحریم کرد.

بر اساس توصیه ۱۹ این سازمان، مؤسسات مالی باید معیارهایی برای شناسایی مشتری با بالاترین استاندارد داشته باشند. FATF هم با فرض عدم اعتماد به مشتریان جلو می‌رود و از چند کانال آن‌ها را چک می‌کند و فقط به اطلاعات ایران اکتفا نمی‌نماید و به‌صورت سیستم شبکه‌ای کنترل می‌نماید. سازوکار همکاری با FATF ایجاب می‌نماید که هر کشوری در هرجایی از دنیا بتواند از کشور دیگر درخواست اطلاعات کند و کشور دوم باید همکاری نماید. ایران هم باید به این سازوکار پایبند باشد. در ضمن این‌که چه کشوری تروریست است یا نه بسته به تعریف کشور پرسش‌شونده ندارد و باید برای کشوری که درخواست اطلاعات کرده است ثابت شود که آن کشور سوم تروریست نیست.

فرصت‌هایی که برای این توافق می‌توان نام برد عبارت‌اند از:

  • تعلیق اقدام متقابل: به‌عنوان‌مثال تحریم تعلیق ده است و می‌توان روابط را توسعه بخشید.
  • ارتقای وضعیت ایران
  • استقبال از وضعیت جدید ایران و بیان چشم‌انداز مثبت از روند پیش روی ایران
  • انتظار بهبود روابط کارگزاری را می‌توان داشت.
  • تقویت نظارت و کنترل که تا الآن در کشور خودمان به‌خوبی صورت نگرفته است و به‌نوعی توافق مذکور، ایران را به این سمت سوق می‌دهد.

قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم که اسفند ۹۴ تصویب شد خوب است ولی به علت جدید بودن آن، هنوز سامانه‌های موردنیاز آن شروع به کارنکرده‌اند. (البته این قانون کامل هم نیست)

سؤالی که در این مورد مطرح می‌شود این است که BIS استانداردهایی را برای بانک‌ها تعریف می‌نماید؛ باوجود چنین نهادی چرا نهادی مثل FATF تشکیل می‌شود؟ پاسخ آن است که BIS یک‌نهاد نظارتی کاملاً بانکی و بین‌المللی است اما FATF یک‌نهاد سیاسی است. اگر بانک مرکزی به دنبال توافقی با BIS می‌رفت خیلی بهتر بود و معیار قرار دادن آن را تمام دنیا از ایران می‌پذیرفتند. الآن FATF نگاه سیاسی به موضوع دارد و می‌خواهد ایران را پرخطر و غیراستاندارد نشان دهد. همچنین رعایت توصیه‌های BIS مشکلات واقعی ایران را در بخش بانکداری حل می‌کرد. با توجه به وضعیت نابسامان فعلی ایران در حوزه بانکی حتی اگر FATF هم تأییدمان می‌کردُ کشورهای دیگر خیلی رغبتی برای معامله و همکاری با بانک‌های ایران نمی‌شدند. البته به دلیل سایه سیاست اگر BIS هم ایران را تأیید می‌کرد همان مشکلات در معامله با بانک‌های اروپایی وجود داشت.

ارتباط توافق FATF و تحریم‌های ایران و جمع‌بندی نهایی

نکته قابل‌توجه این است که مذاکرات با FATF از سال ۲۰۰۲ شروع‌شده است و ارتباط مستقیمی به برجام ندارد. اما ادبیات آن دقیقاً مانند ادبیات برجام است؛ چراکه در طرف مقابل همان اشخاص و افراد هستند.

در دوران تحریم، دنیا متوجه چگونگی دور زدن تحریم‌ها نشد. درواقع به دنبال این هستند که تمام راه‌های دور زدن تحریم‌ها را متوجه شوند و از طریق ایجاد تمام سامانه‌های شفافیت به دنبال این هدف هستند که اگر راه‌های باقی‌مانده ایران عیان شود، فشار دشمن بیش‌ازپیش خواهد شد. بنابراین باید بدانیم که شفافیت خوب است اما حریم کشور هم باید حفظ شود. این توافق در بهترین شرایط ایران را به قبل از سال ۱۳۸۶ می‌رساند که رسیدن به همان نقطه آسیب‌پذیر قبلی است. البته ایران باید طوری رفتار کند که منزوی نشود و کشورهای دیگر سراغش بیایند و درعین‌حال دنیا به چشم یک کشور تروریستی به ایران نگاه نکند.

گزارش حکمرانی در عمل ۵: انتخابات و بازتعریف کنشگری و سیاست‌ورزی در ایران

در ابتدای جلسه آقای دکتر امامیان ریاست محترم اندیشکده توضیحاتی در خصوص علت تشکیل چنین جلساتی در فضای اندیشکده ارائه دادند. ایشان بر ضرورت غلبه نگاه علمی و دقیق و فارغ از مرزبندیهای سیاسی تاکید کردند و هدف اصلی تشکیل این جلسه را تحلیل فرایندهای انتخابات و همچنین بررسی انتخابات در ایران به مثابه نهاد دانسته اند.

در ادامه آقایان عبدی و داوری هر کدام به مدت ۳۰ دقیقه نظرات خود را بیان کردند و در پایان جلسه نیز پرسش و پاسخ برگزار شد.

به نظر عبدی تحلیل انتخابات سال ۹۴ بدون درک درست از انتخابات سال ۹۲ ناقص است. انتخابات سال  ۹۲ این ویژگی را داشت که پس از آن آرامش بر کشور حکم‌فرما شد. فرایند این انتخابات هم همین‌طور است. این مساله نشان میدهد پدیده انتخابات در ایران از وضعیتی شبیه به رینگ بوکس که محل منازعه های جدی و میدانی است به وضعیتی مانند وزن کشی تبدیل شده است. این تبدیل وضعیت از دیدگاه عبدی نشان دهنده ارتقا بلوغ سیاسی در میان کنشگران و سیاست ورزان سپهر سیاسی ایران است.

ایشان در نقد جریان اصولگرایی اعتقاد داشتند، اصولگرایان شکستشان در  انتخابات سال ۹۲ را ناشی از نداشتن یک فرد واحد و ائتلاف نکردن  می دانستند. اصلاح طلبان هم شکستشان را در سال  ۸۴  ناشی از عدم ائتلاف می دانستند.  با این منطق بود که اصولگرایان تمام تلاششان را در ارائه لیست واحد متمرکز کردند به طوری که در این انتخابات نیروهای مختلفشان در بدنه حتی تندهایشان لیست را قبول کردند. چون نسبت به آن مفهوم اتحاد داشتند. این دوگانگی مبتنی بر دو لیست اولین اشتباهی بود که اصول‌گرایان کردند.

 همچنین اصول‌گراها درک درستی از اصلاح‌طلبان پیدا نکردند. اصلاح‌طلبان نگاهشان این نبود که یک لیست بدهند و برنده شوند و مجلس را در دست بگیرند. اگر چنین ایده‌ای داشتند نمی‌توانستند به لیست برسند آن هم به چنین ترکیبی.  اصلاح طلبان می‌خواستند ترکیب مجلس را به طوری شکل دهند که مجلسی  افراطی نباشد و همراه‌تر با دولت باشد.

اصولگرایان به لیست واحد رسیدند اما وحدتی در میان نبود. ترکیب لیست واحد اصولگرایان نامتوازن بود و متشکل از افراد معتدلی مانند آل اسحاق که تا حدودی به اصلاحطلبان نیز نزدیک است تا افراد کاملا مخالف دولت و برجام. بدیهی است که چنین ترکیبی وحدت نظر در حوزه مسائل اصلی نداشته باشند. از دید ایشان اصولگرایان اساسا تحلیل درستی از عرصه اجتماعی نداشتند و صرفاً می خواستند برنده انتخابات شوند.

عبدی اعتقاد دارد برخی اتفاقات منجر به تشدید دوگانگی و قطبی سازی فضا شد که عملاً به زیان اصولگرایان تمام شد. وقتی اصولگریان به لیست واحد می رسند در حالی که اصلاحطلبان  همچنان با مشکل رد صلاحیت  گسترده مواجه هستند خود رسیدن به لیست واحد زودهنگام برای اصولگرایان نتیجه مناسبی نداشت. از طرف دیگر رد صلاحیت‌های گسترده منجر به ایجاد عصبانیت اجتماعی در جامعه شد و انعکاس مناسبی در عرصه عمومی نداشت، مردم انتظار این حجم از رد صلاحیت بعد از انتخابات سال ۹۲ را نداشتند. در نهایت بحث لیست انگلیسی انتخابات را حاد کرد و آن را از بستر مناسبش خارجش کرد. همزمان شدن خبرگان و مجلس موجب شد این فرایند تشدید شود و هر دو گروه به لیست واحد رسیدند، لیست اصلاح طلبان وحدت تحلیلی پشتش بود ولی اصولگرایان در این زمینه مشکل داشتند.

به نظر عبدی رد صلاحیت‌ها گرایش به رای لیستی را تقویت کرد. حتی امثال ما هم لیست را نمی‌شناختیم. شناخت در لیست اصول‌گرایان هم کمکی نکرد. وقتی روی لیست شناخت نداشته باشی ارجاع می‌دهی به گروه معرفی کننده و به آن مرجع اعتماد می کنی. رد صلاحیت‌ها به شدت کمک کرد که افکار عمومی روی لیست‌ها تمرکز کنند. حدود ۴۰درصد از رای دهده گان تهرانی لیستی رای داده‌اند.  ترتیب لیستی رای دادن هم به این شکل است که، اول لیست اول است بعد لیست دوم بعد ۶۱ امین نفر کمی بیش از ۸۰ هزار رای می‌آورد.

یکی از شاخص‌های لیستی رای دادن لیست آقای مطهری است. مطهری فکر می‌کرد مردم از اینور و آنور ناراحتند و به این لیست که وسط است رای خواهند داد. آن لیست آرای اصلاح طلبان را بیشتر می‌کرد ولی نتایج نشان می‌دهد که پایین‌ترین رای را آورده اند همین امر نشان می دهد که رقابت در تهران صرفا بین دو لیست بوده است.

عبدی همچنین اعتقاد دارد که وزن رای سلبی در ایران بسیار بالا است، که خیلی مناسب عرصه سیاسی نیست و باید برای آن فکری کرد.

آقای عبدی در خصوص میزان مشارکت اعتقاد دارد که نظر سنجی‌های شش ماه قبل تا الان میزان مشارکت را بالا نشان می‌داد و این عجیب بود. در دوره‌های قبل نظرسنجی ۶ ماه قبل زیر ۳۰ درصد می‌بود ولی این بار حدود ۵۰ درصد شده بود.  خود این مساله یک نوع آمادگی برای حضور نشان می داد.

عبدی در پاسخ به این سوال که چرا ما فکر می‌کنیم اتفاقات در ایران پیش‌بینی نشده است؟ می گوید: می‌شد پیش‌بینی کرد ولی غیر منتظره است.  مشکل اساسی در ساخت سیاسی ایران این است که کنش انتخاباتی کنش مستمری نیست. در امریکا یک سال است دارند دعوای سیاسی می‌کنند. در تمام این مراحل آدم‌ها قضیه را می‌فهمند و نامزدها اشتباهاتشان را تصحیح می‌کنند ولی ما طی فرصت کوتاهی داخل انتخابات می‌آییم و گاف‌های عجیب و غریب ممکن است بدهیم.  که در تغییر ناگهانی فضای سیاسی اثر خود را دارد. گیر دیگرش هم این است که ما شکلی از انتخابات را داریم ولی به واقعیتش تن نداده‌ایم. این انتخابات ولو اینکه کاملا قانونی انجام شده باشد. این نامزدها نمایندگان هشت میلیون حق رای دار تهرانی نیست. نباید اینطور باشد که دو میلیونشان گزینه نامزدی داشته باشند. وقتی حس کند نمی‌تواند نامزد خودش را داشته باشد نمی‌تواند با سیستم همراهی کند.

پایان صحبتهای عبدی با توصیه به رجوع به مفهوم مردم سالاری دینی همراه بود. مخصوصا از طرف اصول‌گرایان. باید در ساخت جامعه و بستر اجتماعی  شرایط مناسب برای تحقق مردم سالاری دینی ایجاد شود.

در ادامه جلسه آقای داوری به ارائه دیدگاههای خویش پرداخت.

داوری در ابتدا صحبت، اذعان کرد که با عمده تحلیل اقای عبدی موافق است خصوصا در نقد جریان اصولگرایی چرا که این نقد واقع بینانه است. به نظر داوری نتیجه این انتخابات خصوصا در تهران قابل پیش بینی بوده است و این انتخابات خاصیت غافلگیرکننده ای نداشته است.

در انتخابات اخیر ۴۱ درصد غیر لیستی رای داده‌اند ۳۶ درصد اصلاح طلبان ۲۲ درصد به اصول‌گرایان. این تصویر واقعی از جغرافیای سیاسی تهران است. خود این ترکیب نشان می دهد نه اصولگریان و نه اصلاح طلبان ظرفیتی برای جذب نزدیک به ۴۱ درصد شرکت کنندگان در انتخابات را ندارند. این ۴۱ درصد از دیدگاه تحلیلگران، بیرون مانده است. همین‌ها می‌توانست جهت دهی شود و رای آنها به سبد اصول‌گرایان بریزد ولی این جریان هیچ برنامه ای برای جذب رای این قشر نداشته اند. به نظر داوری این‌ها کسانی هستند که از سال ۶۸ به بعد متضرر شدند و دسترسی به منابع قدرت ثروت و منزلت ندارند به همین دلیل به سمت لیست‌ها نمی‌روند. این بخش بخش محذوف فرایند تعدیل ساختاری و رویکردهای نیو لیبرالیستی که در دولتهای ما حاکم بوده و در دولت جدید نیز این فرایند شدت گرفته است.

وی در نقد جریان اصولگرایی اعتقاد دارد که هویت این جریان بیشتر به صورت سلبی  شکل گرفته است و ریشه آن به شکل گیری جریان اصلاحات با هویت جدید در میانه دهه ۷۰  باز می گردد. به همین دلیل جریان اصولگرایی هیچ گاه ظرفیت معنا سازی در بستر اجتماع را نداشته است بلکه با غیریت سازی از رقیب، خود را تعریف می کند و به همین دلیل در رقابتهای سطح بالا شکست می خورد.

وی مهمترین چالشهای جریان اصولگرایی در سالهای گذشته جدا کردن احمدی نژاد از خود و همچنین مساله برجام بوده است به نحوی که برجام برای این جریان به بحران تبدیل شده است.

Events

حکمرانی در عمل ۲۰: اقتصاد سیاسی بحران بانکی

بحران بانکی جاری در اقتصاد کشور را می‌توان از علل اصلی رکود فعلی به شمار آورد. گر چه در سطح تحلیل اقتصادی صرف، تاکنون تحلیل‌های مفید و راهگشایی از ابعاد مختلف مسئله صورت گرفته است، اما اقبال کمی به بررسی وجه اقتصاد سیاسی مسئله شده است. اقتصاد سیاسی این مسئله را می‌توان در دو محور زیر موردتوجه قرارداد:

– عوامل منجر به وضع موجود

– عوامل مؤثر بر عدم طراحی و پیگیری اقدامات و سیاست‌های اصلاحی

این ارائه مقدمات تحلیل اقتصاد سیاسی این بحران را مطرح نموده و بر اقتصاد سیاسی مطالبات معوق تمرکز خواهد نمود.

این نشست بیستمین نشست تخصصی حکمرانی در عمل است که توسط گروه اقتصاد سیاسی اندیشکده و با حضور جناب آقای دکتر محمدجواد شریف‌زاده، معاون آموزشی دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد دانشگاه امام صادق علیه‌السلام برگزار می‌گردد.

نکات درباره نشست:

  • نشست به‌صورت کاملاً تخصصی برگزارشده و ظرفیت آن محدود است. لذا جهت حضور در نشست حتماً ثبت‌نام نمایید.
  • جلسه رأس ساعت مقرر آغاز خواهد شد.

حکمرانی در عمل ۱۹: خیریه‌های دانش‌بنیان در ایران؛ تجربه بنیاد آلاء

در این کوتاهه چگونگی شکل‌گیری بنیاد خیریه آلاء با شعار فعالیت در امور خیر اولویت‌دار بر زمین‌مانده در حوزه‌های مختلف موردبررسی قرار می‌گیرد و سپس چگونگی تغییر رویه سازمان از بنیاد خیریه به بنیاد خیریه راهبری آلاء و تولید دانش درزمینهٔ امور خیر به‌عنوان اولویت‌دارترین و بر زمین‌مانده‌ترین حوزه امور خیر با عنوان خیر ماندگار تشریح می‌شود.

لازم به توضیح است که بنیاد آلاء با در نظر گرفتن رشد روزافزون نیازهای خیر کشور از یک‌سو و از سوی دیگر حضور پررنگ‌تر خیرین در عرصه‌های مختلف امر خیر، ضرورت نظم دهی و ساماندهی به امور خیر را احساس و پرداختن به این مهم را به‌عنوان یکی از ارکان اساسی خود در نظر گرفته است و تلاش دارد در یک فرآیند فعالیت‌های خود را در دو بخش کلان خیر جاری (امور تصدی‌گری) و خیر ماندگار (امور راهبری) تقسیم‌بندی کند.

این نشست نوزدهمین نشست تخصصی حکمرانی در عمل است که توسط گروه سیاسی اجتماعی اندیشکده و با حضور جناب آقای دکتر محمد صالح طیب نیا، مدیرعامل خیریهٔ راهبری آلا برگزار می‌گردد.

نکات درباره نشست:

  • نشست به‌صورت کاملاً تخصصی برگزارشده و ظرفیت آن محدود است. لذا جهت حضور در نشست حتماً ثبت‌نام نمایید.
  • جلسه رأس ساعت مقرر آغاز خواهد شد.

حکمرانی در عمل ۱۸: سازوکار ارتباط سازمان‌های مردم‌نهاد با دولت، تجربه «جامعه یاوری فرهنگی»

در ایران در میان فعالان سازمان‌های مردم‌نهاد این تصور غلط رایج است که یکی از وظایف آن‌ها نقد دائمی دولت و مخالفت باسیاست‌های اجرایی دولت است. از نگاه دولتمردان و برنامه‌ریزان کلان کشور نیز سازمان‌های مردم‌نهاد سازمان‌هایی برای سیاه نمایی، پول‌شویی، و نقدهای غیرمنصفانه می‌باشند که مضرات آن‌ها بر مزایایشان برتری دارد.

آیا راهی برای تعامل میان بخش دولتی (یا حاکمیت) و بخش مردم‌نهاد وجود ندارد؟ آیا ظرفیت‌های سازمان‌های مردم‌نهاد نمی‌تواند به رشد و توسعه کشور کمک کند؟ آیا در ایران تجربیات موفقی از همکاری میان سازمان‌های مردم‌نهاد و دولت هیچ‌گاه وجود داشته است؟

در فرصتی که برای این نشست در نظر گرفته‌شده است تلاش خواهیم کرد تا به بررسی چند تجربه موفق همکاری میان یک سازمان مردم‌نهاد و سازمان دولتی مربوطه (در این مورد سازمان آموزش‌وپرورش) بپردازیم. تجربیات ما نشان می‌دهد سازمان‌های مردم‌نهاد پتانسیل‌های بزرگی برای مشارکت در توسعه دارند. اگر بتوانیم برنامه‌ریزان را متقاعد کنیم تا جایگاه واقعی این سازمان‌ها را در برنامه‌های کلان توسعه کشور به آن‌ها اختصاص دهند، توانسته‌ایم موتور پیشران جدیدی برای اقتصاد و رشد کشور تدارک ببینیم.

این نشست هجدهمین نشست تخصصی حکمرانی در عمل است که توسط گروه سیاسی اجتماعی اندیشکده و با حضور جناب آقای رضا درمان، مدیرعامل جامعه یاوری فرهنگی برگزار می‌گردد.

نکات درباره نشست:

  • نشست به‌صورت کاملاً تخصصی برگزارشده و ظرفیت آن محدود است. لذا جهت حضور در نشست حتماً ثبت‌نام نمایید.
  • جلسه رأس ساعت مقرر آغاز خواهد شد.

حکمرانی در عمل۱۵: تعارض منافع و مبارزه با فساد

علاوه بر مشاهدات روزانه، هر از چند گاهی اتفاقاتی مهم رسانه‌ای می‌شود که پرده از زخم کهنه و دردناکِ پیکره حاکمیت برمی‌دارد: معضل فساد. متأسفانه علیرغم ضرورت مقابله اثربخش با فساد، پژوهش‌های نظام‌مند و موشکافانه اندکی در این رابطه در کشور صورت پذیرفته و کشورمان در عمل از الزامات زیرساختی مقابله با فساد محروم مانده است؛ الزاماتی مرتبط با «تعارض منافع»، «دسترسی به اطلاعات»، «گزارشگران تخلفات»، «درب‌های چرخان»، «مسابقات حاکمیتی (چالش)» و «حاکمیت به‌مثابه زیرساخت».

این نشست با تمرکز بر اساسی‌ترین جزء از مؤلفه‌های مبارزه با فساد یعنی «تعارض منافع»، آن را مورد موشکافی قرار خواهد داد: آشنایی با آناتومی تعارض منافع و اقسام آن، بررسی نمونه‌هایی از تجارب بین‌المللی برخورد با این پدیده، و ارائه راهکارهای کلی مقابله با آسیب‌های تعارض منافع ازجمله ابعاد موردبررسی در این ارائه خواهد بود. درنهایت، پیشنهادهایی مشخص و عملی برای کشورمان در این راستا ارائه خواهد شد.

این نشست پانزدهمین نشست تخصصی حکمرانی در عمل است که توسط گروه اقتصاد سیاسی اندیشکده و با حضور آقای مهدی ثنایی، مسئول گروه شفافیت برای ایران برگزار می‌گردد.

نکات درباره نشست:

  • نشست به‌صورت کاملاً تخصصی برگزارشده و ظرفیت آن محدود است. لذا جهت حضور در نشست حتماً ثبت‌نام نمایید.
  • جلسه رأس ساعت مقرر آغاز خواهد شد.

حکمرانی در عمل۱۳: اقتصاد ایران

تبیین و ترسیم واقعیت‌ها و تحلیل‌های آسیب شناسانه، پیش‌شرط حصول اجماع برای ضرورت اصلاحات جدی و امیدوارانه است. متقابلاً چشم‌پوشی از واقعیت‌ها و بیان نکردن تلخی‌های موجود، کارآمدی سیاست‌های اصلاحی با هزینه‌های گزاف را به شدّت کاهش می‌دهد. دستیابی به اجماع میان مردم و دولت و بسیج ذهنی و عملی برای توسعه مستلزم تبیین واقعیت‌های موجود است. در اینجا نباید دنبال پیدا کردن مقصر بود بلکه باید واقعیت‌ها، فرصت‌ها، و تهدیدها را توضیح داد تا همه اقشار از مردم، دولت و حکومت به مسئولیت‌های فردی و اجتماعی خود در قبال توسعه کشور متنبه شوند.

بر آن شدیم تا در سیزدهمین نشست تخصصی حکمرانی در عمل با موضوع «اقتصاد ایران»، وضعیت اقتصاد ایران را با حضور اساتید دانشگاهی موردتوجه قرار داده و به‌ویژه مسئله رکود و راهکارهای خروج از آن را بررسی نماییم. در این نشست از حضور دکتر حسن سبحانی عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران، دکتر عباس شاکری رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی (ره) و دکتر سید احسان خاندوزی عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی (ره) بهره می‌بریم.

در این نشست به‌نقد و بررسی کتاب «مقدمه‌ای بر اقتصاد ایران» تألیف دکتر عباس شاکری نیز می‌پردازیم.

 

درباره کتاب مقدمه‌ای بر اقتصاد ایران:

این کتاب حاصل چندین دوره تدریس اقتصاد ایران در دانشکده اقتصاد علامه طباطبایی(ره) است و با تکیه‌بر نظریه‌های پایه‌ای اقتصاد خرد، اقتصاد کلان، مالیه بین‌الملل و توسعه اقتصادی و واقعیت‌های آشکار و پنهان و توجه به ابعاد متعدد و پیچیده موضوعات و همراه با دغدغه و نگرانی نسبت به سرنوشت اقتصاد کشور نگاشته شده است.

 این کتاب درعین‌حال که به‌نقد و بررسی دیدگاه‌ها و نگاه‌های متضاد و متفاوت پرداخته‌شده است، به‌هیچ‌وجه به دنبال پیدا کردن مقصر یا پرداختن به مناقشات و مجادلات بی‌فایده نشده است و تنها بر منطق استدلالی مشترک میان همه دیدگاه‌ها تأکید شده است. تمسک به قواعد نظری و علمی در جای‌جای کتاب و پرهیز از تلقیات کلیشه‌ای و سطحی در مواجهه با موضوعات به‌خوبی گواه این مدعاست. استفاده از حقایق آماری، جداول و نمودارهای فراوان به‌عنوان شواهد تجربی تحلیل‌ها و استدلالات از امتیازات این کتاب است.

نکات درباره نشست:

  • نشست به‌صورت کاملاً تخصصی برگزارشده و ظرفیت آن محدود است لذا جهت حضور در نشست در همین صفحه اقدام به ثبت‌نام نمایید.
  • جلسه رأس ساعت مقرر آغاز خواهد شد.

حکمرانی در عمل۱۲: دینامیک جمعیت ایران

مقوله جمعیتی یکی از پایه‌های مهم و جدی اقتدار هر کشوری است، کاهش معنادار آن منجر به کاهش اقتدار و نفوذ کشور می‌شود و افزایش بیش‌ازحد آن مدیریت کشور را با بحران‌های جدی موجه خواهد کرد. به همین دلیل مدل‌سازی جمعیتی ایران و پیش‌بینی روند آن برای سیاست‌گذاری کلان مهم و حیاتی است. در این راستا تیمی متشکل از ریاضیدانان و اساتید علوم اجتماعی با استفاده از ابزارهای کمی محاسباتی و مدل‌سازی پیشرفته در مسائل اجتماعی طی یک پروژه دست به مدل‌سازی دینامیک جمعیتی ایران مبتنی بر مدل‌سازی عامل محور زدند. هدف این طرح تهیه مدل کمی برای تحلیل و شناسایی دینامیک تغییرات جمعیت با توجه به عوامل مؤثر اجتماعی و اقتصادی در سال‌های اخیر و پیش‌بینی روند تغییرات در سال‌های آینده است.

بر اساس این مدل می‌توان سیاست‌های کلی جمعیت ایران را مورد ارزیابی قرار داد و توصیه‌های برای بهبود وضعیت جمعیتی ایران نمود. در این راستا گروه سیاسی اجتماعی اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری از آقای آرمان رضایتی کارشناس ارشد ریاضی و دانشجوی دکترای علوم شناختی برای ارائه یافته‌های این مدل اجتماعی دعوت نموده است.

نشست تخصصی مدل‌سازی جمعیت ایران با عنوان «دینامیک جمعیت ایران»، دوازدهمین نشست از سری نشست‌های تخصصی با عنوان «حکمرانی در عمل» است که توسط گروه سیاسی اجتماعی «اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری» برگزار می‌شود.

 

نکات درباره نشست:

  • نشست به‌صورت کاملاً تخصصی برگزارشده و ظرفیت آن محدود است. لذا جهت حضور در نشست حتماً ثبت‌نام نمایید.
  • جلسه رأس ساعت مقرر آغاز خواهد شد.
  • حضور خبرنگاران در جلسه به‌منظور انتشار محتوای جلسه، با هماهنگی قبلی بلامانع می‌باشد.

حکمرانی در عمل۱۱: نیمرخ اجتماعی کودتای نافرجام ترکیه

ترکیه از کشورهای مهم همسایه ایران است که تحولات آن به‌صورت تاریخی موردتوجه جامعه سیاسی و فرهنگی ایران بوده است. در شرایط فعلی نیز کودتای نافرجام ۲۵ تیرماه پدیده سیاسی، امنیتی و نظامی مهم در ترکیه بود که درک ابعاد و ماهیت آن از منظر اجتماعی و همچنین روندهای احتمالی پس از کودتا مهم به نظر می‌رسد.

این کشور دارای لایه‌های هویتی مختلفی است که هرکدام سهم و وزن خود را در کارکردهای اجتماعی و سپهر سیاسی ایفا می‌کنند. اگر تحلیل دقیق از قلمرو این هویت‌های اجتماعی و فرهنگی در ترکیه صورت نگیرد مسلماً در درک ریشه‌ها و روندهای سیاسی با دشواری مواجه می‌شویم.

سعی بر این است تا در این نشست با رویکردی اجتماعی و بررسی وضعیت مراجع اجتماعی در ترکیه فهم بهتری از دلایل شکل‌گیری کودتا و عوامل ناکامی آن به دست آوریم. لایه‌های هویتی ترکیه، نقش جماعت‌های طریقتی در ساختار اجتماعی ترکیه، ظرفیت اجتماعی حزب عدالت و توسعه مبتنی بر سنت‌های اجتماعی و فرهنگی ترکیه برای بسیج عمومی و … ازجمله مؤلفه‌هایی است که در این نشست موردبررسی قرار خواهد گرفت. سؤالاتی که در این نشست قرار است به آن‌ها پاسخ داده شود به شرح زیر است:

  1. ساختار اجتماعی و هویتی ترکیه از چه مؤلفه‌هایی برخوردار است؟
  2. وضعیت اجتماعی خصوصاً مراجع اجتماعی در آستانه کودتا چگونه بوده است؟
  3. نقش دین خصوصاً تصوف در ساختار اجتماعی ترکیه چیست؟
  4. حزب عدالت و توسعه از منظر اجتماعی دارای چه پایگاهی است؟ آیا در مقابله با کودتا نقشی مهمی ایفا کرده است؟ اگر نقشی داشت از چه ظرفیت‌هایی برای مقابله با کودتا استفاده کرده است؟
  5. نقش و وزن گولن و جماعت ایشان در ساختار اجتماعی چیست؟
  6. وزن و نقش احزاب و گروه‌های سکولار و لائیک ترکیه در ساختار اجتماعی ترکیه چیست؟
  7. آیا نحوه برخورد اردوغان با کودتاچیان در فعال شدن شکاف‌ها و گسل‌هایی اجتماعی ترکیه تأثیر دارد؟
  8. شرایط فعلی ترکیه به لحاظ اجتماعی چه درس‌آموزی‌هایی برای ایران دارد؟

نشست تخصصی بررسی انتخابات با عنوان «نیمرخ اجتماعی کودتای نافرجام ترکیه»، یازدهمین نشست از سری نشست‌های تخصصی با عنوان «حکمرانی در عمل» است که توسط گروه سیاسی اجتماعی «اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری» برگزار می‌شود.

 

 نکات درباره نشست:

  • نشست به‌صورت کاملاً تخصصی برگزارشده و ظرفیت آن محدود است. لذا جهت حضور در نشست حتما ثبت‌نام نمایید. فرم دعوت رسمی از طریق ایمیل برای شما ارسال خواهد شد.
  • جلسه رأس ساعت مقرر (ساعت ۱۷) آغاز خواهد شد.
  •  حضور خبرنگاران در جلسه به جهت انتشار محتوای جلسه، ممنوع خواهد بود.

حکمرانی در عمل ۴: رویکرد پسابرجامی امریکا و باز طراحی اقتصاد سیاسی ایران

گر چه تاریخچه تعبیر “تحریم هوشمند”، به سال‌های انتهائی منتهی به برجام برمی‌گردد، اما بنا بر شواهد موجود، به نظر می‌رسد اجرای مدل به‌مراتب تکامل‌یافته‌تری از آن را باید در دوران موسوم به پسابرجام انتظار داشت. دورانی که چرخش سیاست‌های تحریمی آمریکا از هدف‌گیری کور کل اقتصاد ایران، به فربه‌سازی کنترل‌شده بخش‌هایی از سیستم سیاسی-اقتصادی کشور و در مقابل تشدید فشار بر سایر بخش‌های عمدتاً ایدئولوژیک و غالباً سرسخت‌تر حاکمیتی تمرکزیافته است.  به گمان برخی تحلیل گران بین‌المللی، برآیند این سیاست‌ها ظاهراً به دنبال بازطراحی مدل نوینی از اقتصاد سیاسی کشور است به‌نحوی‌که تعادل نهایی قدرت، تضمین‌کننده منافع بلندمدت قدرت‌های جهانی در سپهر سیاسی ایران باشد.

در مقابل گروه دیگری از صاحب‌نظران این حوزه، چرخش سیاست‌های تحریمی غرب را فرصتی تاریخی می‌پندارند که می‌توان از هم‌جهتی و پیوند بلندمدت منافع قدرت‌های جهانی و بخشی از حاکمیت و فعالین اقتصادی کشور، امنیت و ثبات بلندمدت ملی را به‌صورت نسبتاً غیرقابل بازگشتی تأمین نمود.

در این جلسه از سلسله نشست‌های “حکمرانی در عمل” اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری، جناب دکتر فؤاد ایزدی استاد دانشگاه تهران و تحلیلگر مسائل آمریکا، ارزیابی و امکان‌سنجی هرکدام از سناریوهای طرح‌شده را با توجه به روند مباحث مطرح در سطوح بالای سیاست‌گذاری ایالات‌متحده و همین‌طور رصد مباحثات و روندهای انتخاباتی کاندیداهای دو حزب اصلی آمریکا در قبال جمهوری اسلامی ایران موردبررسی قرار خواهد داد.

توضیحات

  •     برنامه راس ساعت اعلام شده آغاز خواهد شد، بدیهی است حضور به موقع جنابعالی موجب نظم بیشتر جلسه خواهد بود.
  •     در صورت تمایل برای دعوت از افراد دیگر جهت حضور در نشست، لطفا از طریق ادرس ایمیل موجود اطلاع رسانی نمایید.

حکمرانی در عمل۳: آسیب شناسی تبلیغات انتخاباتی در ایران

درباره نشست

تبلیغات یکی از ارکان اصلی انتخابات می باشد که در آن نامزدها سعی می کنند تا با استفاده از این ابزار خود را به بهترین نحو به جامعه مخاطبین معرفی نمایند و از این طریق سبد رای بزرگتری را نصیب خود نمایند. در این میان آسیبهای نیز متوجه صنعت تبلیغات در ایران می باشد که سعی می شود در این نشست به آنها پرداخته شود.

     * سطح بلوغ و حرفه ای شدن تبلیغات انتخاباتی در ایران چه میزان است؟
     * آیا اساسا صنعت “مشاوره سیاسی- انتخاباتی” در ایران شکل گرفته است؟
     * در صورت مثبت بودن پاسخ، تا چه میزان این صنعت هم جهت و در راستا باهداف کلان نظام یا در جهت مخالف ان بر فرایند انتخابات مؤثر بوده است؟
     * مهمترین ویژگیها و خصوصیات فرایند تبلیغات انتخاباتی در ایران با تاکید بر تجارب اخیر چه هستند؟
     * فرایند تبلیغات در ایران تا چه حد با نمونه های بین المللی قابل مقایسه و تطبیق است؟
     * رسانه ها در این فرایند انتخابات در راستای تبلیغات چه کارویژه هایی دارند و چه آسیبهایی بر آنها مترتب است؟
     * نحوه تبلیغات انتخاباتی چه میزان در رادیکال شدن انتخابات و همچنین قطبی شدن فضای اجتماعی موثرند؟
     * تأملات و پیشنهادات سیاستی ناظر به بهینه سازی فرایند تبلیغات انتخاباتی چیست ؟

برای پاسخ به این سوالات در این نشست از نظرات آقای دکتر رسول بابایی استاد دانشگاه و مترجم کتاب «برندسازی نامزد انتخاباتی» و همچنین جناب آقای اسماعیل فلاح خبرنگار و نویسنده کتاب «بررسی تطبیقی مناظره‌های انتخاباتی تلویزیون ایران و انگلستان» استفاده خواهیم کرد.

زمان و مکان

زمان: سه شنبه، مورخ ۲۶ آبان ماه از ساعت ۱۶ الی ۱۸
مکان: ایستگاه مترو دانشگاه شریف، میدان شهید تیموری، بلوار شهید تیموری (به سمت بزرگراه شیخ فضل الله)، کوچه شهید لطفعلی خانی، پلاک ۴۰، واحد ۱، اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاستگذاری

توضیحات

برنامه راس ساعت اعلام شده آغاز خواهد شد، بدیهی است حضور به موقع جنابعالی موجب نظم بیشتر جلسه خواهد بود.
در صورت تمایل برای دعوت از افراد دیگر جهت حضور در نشست، لطفا از طریق ادرس ایمیل موجود اطلاع رسانی نمایید.

حکمرانی در عمل ۱: فرامتن برجام

درباره جلسه

فرض اصلی بر این است که برجام به عنوان نقطعه عطف تاریخ جمهوری اسلامی ایران علاوه بر ابعاد درون متنی که بیشتر فنی و حقوقی است ابعاد اجتماعی و فرهنگی هم خواهد داشت. مبتنی بر فراتحلیل برجام، ساخت اجتماعی و فرهنگی آینده ایران دستخوش تغییرات و تحولات عمیقی خواهد شد. یکی از مهم ترین مسائلی که در آینده نزدیک با آن مواجه خواهیم شد مقوله عرفی شدن است. منظور از عرفی شدن در یک بیان عام، فرایندی است که طی آن، موقعیت و اهمیت دین، نزدِ فرد و در عرصه‌ی اجتماع کاهش می‌یابد و برداشت‌هایی صرفاً دنیوی از تعالیم و غایت‌های دینی غالب می‌گردد. در این جلسه بر آنیم تا تاثیر برجام بر فرایند عرفی شدن در ایران را با حضور دکتر شجاعی زند مورد بررسی و واکاوی قرار دهیم.

لذا از شما دعوت می شود تا با حضور در این نشست علمی بر غنا بیشتر آن بیافزایید.

درباره سخنران

دکتر علیرضا شجاعی زند  استاد دانشگاه تربیت مدرس و از اساتید برجسته در حوزه جامعه شناسی دین است. دکتر شجاعی زند مطالعات و تألیفات بسیاری را در موضوع عرفی شدن به انجام رسانیده است که در خصوص می توان به کتابهای ایشان نظیر « دین، جامعه و عرفی شدن »، « عرفی شدن در تجربه مسیحی و اسلامی »‌، « عرفی‌شدن در غرب مسیحی و شرق اسلامی »‌و مقالاتی مانند «مسیرهای محتمل در عرفی شدن ایران» اشاره کرد.

زمان بندی جلسه

  1. قرائت قرآن کریم
  2. خیرمقدم و معرفی اندیشکده توسط دکتر امامیان ۵ دقیقه
  3. طرح مساله و معرفی مدعو جلسه توسط آقای انتظاری دبیر جلسه: ۵ دقیقه
  4. سخنرانی دکتر شجاعی زند: ۷۰ دقیقه
  5. پرسش و پاسخ: ۳۰ دقیقه

زمان و مکان

زمان: سه شنبه، مورخ ۲۶ آبان ماه از ساعت ۱۳ الی ۱۵

مکان: ایستگاه مترو دانشگاه شریف، میدان شهید تیموری، بلوار شهید تیموری (به سمت بزرگراه شیخ فضل الله)، کوچه شهید لطفعلی خانی، پلاک ۴۰، واحد یک، اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری

توضیحات

 

برنامه راس ساعت اعلام شده آغاز خواهد شد، بدیهی است حضور به موقع جنابعالی موجب نظم بیشتر جلسه خواهد بود.

در صورت تمایل برای دعوت افراد دیگر، لطفا از طریق ادرس ایمیل موجود اطلاع رسانی نمایید.