نوشته‌ها

کاربرد اقتصاد رفتاری در سیاست‌گذاری عمومی (مطالعه موردی)

در حال حاضر بینش‌های رفتاری، درس‌هایی از یافته‌های علوم رفتاری و اجتماعی شامل اقتصاد، روانشناسی، علوم شناختی و علوم اعصاب، توسط دولت‌ها در کشورهای سراسر دنیا باهدف بهبود سیاست‌گذاری‌ها مورداستفاده قرار می‌گیرد. هم‌زمان با کاربست فزاینده بینش‌های رفتاری در طراحی و اجرای سیاست‌گذاری‌های عمومی، سؤال‌هایی در مورد کارایی و همچنین بنیان‌های فلسفی این کاربست‌ها پرسیده می‌شود. آیا یافته‌های آزمایش‌هایی که در سطح کوچک انجام می‌شوند را می‌توان در سطح بزرگ و به‌طور وسیع مورداستفاده قرار داد؟ آیا سیاست‌گذاری‌هایی که مبتنی بر یافته‌های علوم رفتاری هستند، در طول زمان کارایی و اثرگذاری خود را از دست می‌دهند؟ آیا بینش‌های رفتاری را می‌توان در حوزه‌هایی وسیع‌تر از حوزه‌های سیاستی مرتبط با مصرف‌کننده که در حال حاضر بیشترین حوزه اثرگذاری بینش‌های رفتاری بوده است، به کار برد؟

این گزارش با پرداختن به حوزه‌های مختلف سیاستی که جامعه ایران در حال حاضر با آن‌ها سروکار دارد، به پاسخ برخی از این سؤال‌ها می‌پردازد. نمونه‌های مختلفی از کاربست بینش‌های رفتاری در حوزه‌هایی همچون انرژی و محیط‌زیست، سلامت، تمکین مالیاتی و آموزش موردبررسی قرار گرفته است.

این گزارش نشان می‌دهد با کاربست درست و به‌موقع بینش‌های رفتاری در طراحی و اجرای سیاست‌گذاری‌ها، می‌توان به اثرگذاری در حوزه‌هایی پرداخت که در نگاه اول تنها راهکارهای سنتی ازجمله قانون‌گذاری و جریمه و پاداش تأثیرگذار هستند. یافته‌های این گزارش به‌خصوص برای مسائل سیاستی ایران کاربرد جدی دارد زیرا که جامعه امروز ایران با پدیده‌هایی سروکار دارد که شناخت صحیح الگوهای ذهنی مردم و تلاش برای طراحی تلنگرهای مؤثر بر آن‌ها را ضروری می‌سازد.


مؤلفین: زهرا موسوی، حسین محمدپور، کوروش بهرنگ، امیرمحمد تهمتن


با توجه به ملاحظات و تعهدات حرفه‌ای اندیشکده، در صورت تمایل به مطالعه نسخه چاپ‌شده گزارش، لطفاً فرم درخواست را تکمیل کرده، پس از بررسی و اعلام در زمان مقرر به اندیشکده مراجعه نمایید.

بهبود انتخاب مدرسه

انتخاب مدرسه در بسیاری از مناطق دنیا مسئله پیچیده و مهمی است. به گفته «میلتون فریدمن»، اقتصاددان، بهترین راه بهبود مدارس فرزندان ما معرفی عامل رقابت است. اگر مدارس رقابت کنند، بچه‌ها برنده می‌شوند. خوشبختانه شواهد در سراسر دنیا نشان می‌دهند که حق انتخاب مدرسه به شکل قابل‌توجهی مایه امیدواری برای بهبود سطح آموزش است. درواقع حق انتخاب مدرسه، رقابت را در بین مدارس شکل می‌دهد. اما ازآنجاکه موضوع انتخاب برای انسان‌ها در موقعیت‌های مختلف کار آسانی نیست، به‌ویژه اگر تعداد گزینه‌های قابل انتخاب زیاد شوند، می‌توان از پتانسیل‌های علوم رفتاری برای گره‌گشایی از موانع رفتاری موجود بر سر راه انتخاب بهترین گزینه استفاده کرد.

مشوق‌ها و امتیازاتی که از جانب مدارس ارائه می‌شود تأثیر بسزایی بر نحوه انتخاب والدین دارد. نتایج تجربی بسیاری گواه آن هستند که والدین کم‌درآمد در هنگام انتخاب مدرسه فرزندانشان وزن کمتری را به سطح علمی مدرسه می‌دهند. درحالی‌که می‌توان با تلنگرهای کوچکی این سوگیری رفتاری در والدین را تااندازه‌ای تصحیح کرد. به‌عنوان‌مثال در منطقه شارلوت آمریکا، یک آزمایش خلاقانه نشان داد که انتخاب‌ها می‌توانند با اطلاعات بهتر و ساده بهبود یابند. مقامات در شارلوت به والدین گزینه درخواست پذیرش در مدارس دولتی متعددی علاوه بر مدرسه پیش‌فرض خودشان را دادند.

والدین کم‌درآمد تمایل به ارزش‌گذاری کمتری برای کیفیت علمی مدرسه -نمرات آزمون – نسبت به والدین با درآمد بالا داشتند و به‌ندرت تمایلی به ثبت‌نام فرزندانشان در مدارس با کارآمدی بیشتر داشتند. یک نمونه تصادفی از والدین برای دریافت یک «برگه اطلاعات مختصر» در مورد مدارس گرفته شد. روی هر برگه فهرست کامل متوسط نمرات آزمون و نرخ پذیرش، به ترتیب از بیشترین به کمترین، برای مدارس موجود برای یک دانش‌آموز نوشته‌شده بود. هدف آزمایشگران این بود که بفهمند آیا والدین و به‌ویژه والدین کم‌درآمد، مدارس بهتر را انتخاب می‌کنند یا خیر.

آن‌ها خیلی بهتر از بقیه این کار را کردند. ارزش اختصاص داده‌شده به کیفیت مدرسه از سوی والدینی که برگه‌های اطلاعات را دریافت کردند دو برابر شد. مدارسی که آن‌ها انتخاب کردند به‌طور متوسط، نمرات آزمونی ۷۰ درصد بالاتر از نمرات آزمون مدارس محله خودشان داشتند. تأثیر این آزمایش، انتخاب مدرسه مشابه با خانواده‌هایی بود که درآمد سالانه‌شان از ۶۵ هزار دلار بیشتر بود. علاوه بر این، زمانی که کودکان برای انتقال به مدارس بهتر به حد کافی خوش‌شانس باشند، عملکردشان به‌طور قابل‌توجهی ارتقا می‌یابد. دانش‌آموزان خوش‌شانسی که امکان حضور در مدارس محبوب‌تر را پیدا می‌کنند به‌احتمال کمتری تعلیق می‌شوند و نمرات آزمون بالاتری از دانش‌آموزانی که این شانس را از دست می‌دهند، دارند.


نویسنده: آقای کوروش بهرنگ

منتشرشده در روزنامه شرق به تاریخ شنبه ۲۱ مرداد ۱۳۹۶