علی صالحیان، مدیر گروه بینالملل اندیشکده حکمرانی شریف در یادداشتی نوشته است:
بحران ها و جنگ ها در عین هزینه و سنگینی و تلخی هایی که به همراه دارند، می توانند مسیر ها یا گشایش هایی را کشف یا ایجاد کنند که پیش از آن، خارج از تصور، ناممکن یا پر مخاطره می نمود. در جنگ رمضان و جنگ تحمیلی سوم مواردی را می توان مورد شناسایی قرارداد. از بسیج و بعثت عمومی مردم در خیابان ها به عنوان فعال عرصه میدان، تا استفاده از تنگه هرمز به عنوان اهرمی ژئواکونومی و ژئواستراتژیک تا کارکرد و جلوه ای از دیپلماسی عمومی گسترده تر که نگاه ها مردم جهان را معطوف به روایت سازی رسمی و غیر رسمی ایران در بحران اخیر کرد.
در متون آکادمیک، دیپلماسی عمومی به عنوان فرایند ارتباطی دولت با مخاطبان خارجی تعریف میشود که هدف آن اطلاعرسانی، تأثیرگذاری و جلب حمایت فرامرزی از طریق ابزارهای غیرسنتی (فرهنگ، رسانه، آموزش، و تبادلات انسانی) است که مبنای آن روایت و جذب است. در این عرصه حضور فعلانه دیپلماسی عمومی رسمی قابل ملاحظه بود و حتی فراز هایی از برخی ابتکارات کلامی یا توییتری مسئولین پربازدید شد، اما بنظر این رشد مخاطب فقط با انتخاب گذر از چارچوب های سنتی و انتخاب حضور فعالانه صورت پذیرفت. در جنگ تحمیلی اخیر می توان موارد موفق آمیز قابل توجهی را شناسایی نمود.
طبق مطالعه مؤسسه گفتوگوی راهبردی در ۵۰ روز اول جنگ، پستهای منتشرشده توسط سفارتهای ایران و سایر حسابهای رسمی این کشور در مجموع حدود ۹۰۰ میلیون بازدیدو ۲۲ میلیون لایک کسب کردند که این ارقام به ترتیب حدود ۱۴ برابر و ۳۰ برابربیشتر از مدت مشابه قبل از جنگ بوده است. پربازدیدترین پست سفارتخانههای ایران درشبکه اجتماعی ایکس در جریان جنگ اخیر، ویدیوی هوش مصنوعی منتشرشده توسط سفارت ایران در تاجیکستاناست که بیش از ۲۴ میلیون بازدیدداشته است . این ویدیو که در آوریل ۲۰۲۶ منتشر شد، در واکنش به پست جنجالی دونالد ترامپ حاوی تصویر هوش مصنوعی از خود به عنوان عیسی مسیح (ع) ساخته شده بود . در این ویدیو، حضرت عیسی (ع) از پشت ترامپ ظاهر شده و با گفتن «حساب تو رسیده» به صورت او مشت میزند و او را به درون آتش جهنم پرتاب میکند.
شرکت سیابرا (Cyabra) که شرکت اسرائیلی فعال در حوزه کمپینهای تأثیرگذاری در شبکههای اجتماعی است بازدید ویدئوهای لگویی ایرانی را که با موسیقی، محتوا و فرم آشنا با غرب تولید شده است را در دوهفته ابتدایی جنگ حدود 150 میلیون بازدید برآورد کرده است. درخشش و حضور دکتر حسن احمدیان در حوزه گفتگو ها با توجه به تسلط ایشان به زبان عربی، جسارت در گفتگو بیان مستدل نکات نیز یکی از رویش های روایت سازی بین المللی و دیپلماسی نخبگانی ایران در جنگ تحمیلی اخیر بود. نامه نگاری و پیام علمای تراز اول ایران به پاپ در حمایت وی از سیاست های صلح طلبانه ایشان نیز یکی از عرصه های فرصت آفرین این ایام بود. اندیشکده حکمرانی شریف نیز به عنوان مجموعه ای مستقل و اندیشگاهی با بیش از 20 مصاحبه با شبکه های خارجی و تولید حدود 10 قسمت برنامه سیاست جنگ به زبان انگلیسی سعی داشت تا از توانایی خود در عرصه روایت سازی بین المللی به ویژه برای نخبگان استفاده نماید. همه این موفقیت ها برای آنکه از اتفاق به روند تبدیل شوند، نیاز به عنایت به موارد زیر دارد.
مواردی که بنظر بایستی مسئولین کشور بدان عنایت داشته باشند آن است که؛
– در وهله نخست حجم ظرفیت های بالای کشور که خود خواسته یا/و نادانسته منجمد شده است کما اینکه از این ظرفیت ها در جنگ تحمیلی 12 روزه استفاده نشد. این ذهنیت انفعالی و ترس از دادن هزینه، موجب شده است توانایی های روایت سازی کشور به معنای بستر افراد و نهاد ها، معطل بماند.
– توسعه و سرمایه گذاری بر این ابزار برای گسترش توانایی ها و امکانات روایت سازی در عرصه عمومی و نخبگانی، متضمن منفعت ملی در شرایط بحران است. این سرمایه گذاری بلند مدت است که دستاورد های عرصه عمومی و روایت سازی کشور را با توجه با قابلیت غنی محتوا و فرم ایرانی از موفقیت های اتفاقی، به رویه موفقیت آمیز تبدیل می کند.
– در سطح نخبگانی و عمومی، به دلیل سال های پمپاژ اخبار مسموم و غیر واقع از کشور(از طریق رسانه ها و به ویژه ایرانیان اپوزوسیون خارج کشور) و عدم سهولت ارتباط مستقیم، شاهد نقص جدی شناختی از ایران وظرفیت های آن هستیم به حدی که حتی باعث اشتباه در تحلیل در سطح حاکمیت کشورهای می شود،
– از نظر نهادی نیز همان طور که بار ها پیش از آن بیان شده بود بنظر می رسد یک نهاد متمرکز بایستی مسئولیت تصویر ایران در عرصه بین المللی را داشته باشد تا هم به رشد و توسعه احمدیان ها و مرندی ها بپردازد، هم بتواند چرخه تولید و انتشار مطالب بین المللی را تمشیت نماید تا از حداکثر توانایی کشور به صورت همگرا و متمرکز استفاده شود.
– حجم نیاز به تولید روایت از طرف ایران در حوزه های متفاوت به قدری گسترده و زیاد است که اساسا دستگاه ورایت سازی رسمی، امکان رسیدگی به آن ندارد. بنظر تنها راهکار ممکن استفاده از ظرفیت های غیر رسمی، چابک و مطمئن است تا به کمک روایت سازی عمومی و نخبگانی بیاید و خلاء موجود را پر کند.
– با درنظر داشتن ویژگی های ترامپ و نوع روایت سازی وی از عرصه میدان، مشخص شده است که حضور رسمی مسئولین کشور در روایت سازی فعالانه و همسو با منافع کشور نه فقط یک اقدام شکلی بلکه دارای تاثیر واقعی در سطح قدرت طرفین و مواردی مانند بازارهای انرژی(به عنوان اهرم های استراتژیک) دارد.
تمامی موارد با توجه به وضعیت ویژه جنگ و فرصت هایی است که این عرصه ایجاد می کند که حتما بایستی با نظارت و مدیریت پشتیبانی شود. اما شاید منطق حکمران در فضای کشور و قطعا فضای مدیریت تصویر و روایت از ایران، بایستی با درک دستاورد های بالقوه، فعالانه رفتار کنند نه با ترس از مخاطرات احتمالی، منفعلانه.
اگر تثبیت دستاورد مدیریت تنگه هرمز و تثبیت پیوند مردم با میدان به صورت فعال از دستور کار های زمان فعالی و آینده است، بنظر تثبیت ابتکار و فعالیت فعلانه و مبتکرانه در عرصه روایت سازی کشور از دیپلماسی عمومی تا دپیاماسی نخبگانی بایستی در دستور کار کشور باشد.
منتشر شده در: خبرگزاری فارس
علی صالحیان 