شاید معنادارترین وجه واکنش دونالد ترامپ به نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، انتخاب نمادین واژه‌‌ی VETO روی کلاهی باشد که پیش از ان شعار MAGA جا خوش کرده بود. گونه‌ای از جابجایی که بنظر واجد دلالت‌هایی فراتر از یک واکنش رسانه‌ای صرف است؛ گویی پروژه‌ای که با وعده «عظمت دوباره آمریکا» آغاز شده بود، اکنون در مواجهه با خطر محدود شدن قدرت سیاسی فردی ترامپ، به نمایش اراده برای «وتو کردن» دیگران تقلیل یافته است.
شعار MAGA، دست‌کم در سطح گفتمانی، حامل وعده‌ای جمعی است: بازسازی، احیا، پیشرفت و بازگرداندن عظمت یک ملت. این شعار، فارغ از مناقشات و انتقاداتی که درباره محتوای سیاسی و کارنامه عملی آن وجود دارد، در اردوگاه جمهوری‌خواهان خود را در قالب یک آرمان ملی و فراشخصی عرضه می‌کند؛ آرمانی که قرار است سیاست را در خدمت آینده‌ای مشترک و منافع عمومی قرار دهد. در مقابل، VETO حامل معنایی کاملاً متفاوت است: نه ساختن، بلکه متوقف کردن؛ نه گشودن افق‌های تازه، بلکه مسدود کردن مسیرهای پیش‌رو؛ نه ایجاد امکان برای توافق و همگرایی، بلکه به نمایش گذاشتن قدرت برای جلوگیری از تحقق اراده دیگری.
اینجاست که تناقضی جدی رخ می‌نماید: پروژه‌ای که با ادعای بازگرداندن عظمت، قدرت و اقتدار به آمریکا به میدان آمده، در مواجهه با تغییر موازنه قدرت، به نمایش توانایی یک فرد برای متوقف کردن تصمیمات نمایندگان همان کشور تبدیل می‌شود. گویی آنچه در ابتدا از طرف جریان جمهوری خواه به‌عنوان وعده ساختن یک آینده ملی عرضه می‌شد، اکنون در برابر امکان مشارکت و اثرگذاری رقیب سیاسی، به منطق انسداد و ممانعت عقب‌نشینی کرده است. به این اعتبار، تقابل MAGA و VETO را می‌توان تقابل میان گفتمان ساختن و اراده متوقف کردن، میان وعده تحقق یک آرمان جمعی و نمایش قدرت فردی دانست.
البته حق وتوی رئیس‌جمهور در نظام سیاسی آمریکا بخشی از سازوکار تفکیک و توازن قواست و استفاده از آن فی‌نفسه نه مغایر دموکراسی است و نه امری غیرمتعارف. اما مسئله، معنایی است که ترامپ به این اختیار می‌بخشد؛ آنجا که حتی پیش از اعلام رسمی نتایج نهایی انتخابات، از وتوی گسترده مصوبات دموکرات‌ها سخن می‌گوید و از تبدیل شدن به «آقای وتو» استقبال می‌کند. در این چارچوب، وتو به‌جای آنکه صرفاً ابزاری حقوقی برای بازبینی مصوبات و صیانت از موازنه نهادی باشد، به نمادی از مواجهه شخصی با اراده سیاسی رقیب تبدیل می‌شود..
به باور نگارنده، این ماجرا را باید در بستر پدیده‌ای گسترده‌تر، یعنی «شخصی‌شدن سیاست» فهم کرد؛ پدیده‌ای که در آن، نهادها، احزاب، برنامه‌ها و حتی منافع عمومی، به‌تدریج در نسبت با شخصیت و اراده رهبر سیاسی تعریف می‌شوند. در چنین الگویی، سیاست دیگر عرصه رقابت برنامه‌ها، نمایندگی منافع اجتماعی و گفت‌وگو درباره تعاریف متفاوت از خیر عمومی نیست؛ بلکه به میدانی برای تثبیت اقتدار، حفظ موقعیت و بازتولید نفوذ یک فرد تبدیل می‌شود. پیامد این دگرگونی آن است که پیروزی رقیب سیاسی، به‌جای آنکه بخشی طبیعی از گردش قدرت و سازوکار اصلاح و بازبینی حکمرانی توسط مردم تلقی شود، همچون شکست شخصی تجربه می‌شود؛ همچنان که محدود شدن اختیارات رهبر نیز نه بازتاب اراده شهروندان و کارکرد نهادهای دموکراتیک، بلکه مانعی در برابر خواست و اراده شخصی او معنا پیدا می‌کند. البته شخصی‌شدن سیاست را نمی‌توان پدیده‌ای مختص آمریکا یا منحصر به جریان سیاسی خاصی دانست؛ بلکه باید آن را بخشی از روندی فراگیر در سیاست معاصر تلقی کرد که با شدت و صورت‌بندی‌های متفاوت، نظام‌های سیاسی گوناگون را درگیر کرده است. وجه مشترک این روند، انتقال تدریجی کانون سیاست از نهادها، احزاب و برنامه‌های جمعی به شخصیت، اراده و اقتدار فردی رهبران است؛ تحولی که به‌تدریج مناسبات قدرت و منطق رقابت سیاسی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در این چارچوب، مرز میان منفعت عمومی، منفعت حزبی و منفعت شخصی نیز به‌تدریج مخدوش می‌شود. لذا هنگامی که رهبر سیاسی، سرنوشت حزب، دولت و حتی کشور را با موقعیت و بقای سیاسی خود گره می‌زند، نهادهای عمومی تا زمانی واجد اعتبارند که در خدمت پیشبرد اراده شخص او باشند. اما به‌محض آنکه همین نهادها به اقتضای قواعد دموکراتیک، در برابر خواسته‌های او قرار گیرند یا محدودیتی بر قدرتش اعمال کنند، از جایگاه سازوکارهای مشروع حکمرانی به موانعی مزاحم و حتی دشمنانی که باید له شوند، تنزل می‌یابند. در چنین وضعیتی، حفظ قدرت دیگر لزوماً در خدمت تحقق یک برنامه عمومی نیست؛ بلکه خود به هدفی مستقل تبدیل می‌شود و ابزارهای قانونی، نهادی و سیاسی نیز بر اساس میزان کارآمدی‌شان در خدمت این هدف ارزیابی می‌شوند.
این همان نقطه‌ای است که می‌توان از اضمحلال سیاست به معنای اصیل و مدرن آن سخن گفت. سیاست در معنای دموکراتیک، پیش از هر چیز، هنر به‌رسمیت‌شناختن تکثر، پذیرش مشروعیت اختلاف، مذاکره بر سر منافع متعارض و تبدیل تعارض‌های اجتماعی به تصمیمات عمومی است. عرصه‌ای که در آن هیچ فرد یا جریانی مالک انحصاری حقایق، اراده عمومی یا قدرت حکمرانی نیست. اما هنگامی که منطق شخصی‌سازی بر مناسبات سیاسی غلبه می‌کند، مخالف از یک رقیب مشروع به مانعی در برابر اراده رهبر تبدیل می‌شود؛ رقابت جای خود را به خصومت می‌دهد، مذاکره به معامله از موضع قدرت فروکاسته می‌شود و قانون‌گذاری، به‌جای آنکه سازوکاری برای صورت‌بندی منافع متکثر جامعه باشد، به میدان تقابل اراده‌های فردی بدل می‌شود. در چنین شرایطی، آنچه بیم فرسودگی ان می‌رود خودِ سیاست، به‌مثابه امکان اداره تفاوت‌ها، سامان دادن به زندگی جمعی و پیشبرد خیر عمومی، است.
حدیثه ربیعی 