نخستین نشست از سلسله نشستهای «مجلس و مردم» با موضوع «بازخوانی نسبت مجلس و مردم در آینه جنگ رمضان»، به همت مرکز نوآوری قوه مقننه و با مشارکت اندیشکده حکمرانی شریف و خانه اندیشهورزان برگزار شد.
مهمترین محورهای مطرحشده
حدیثه ربیعی گفت: جنگ رمضان، آزمونی برای بازتعریف قرارداد اجتماعی؛ در شرایط عادی مشارکت سیاسی مردم عمدتاً به انتخابات محدود میشود، اما بحرانهایی مانند جنگ، مردم را از نقش صرف رأیدهنده به کنشگرانی با سرمایهگذاریِ جان، مال و زمان تبدیل میکند. جنگ جامعه ایران را وارد یک آزمایش اجتماعی کمسابقه کرده و مسئله اصلی، صرفاً مدیریت امنیتی نیست، بلکه مدیریت سرمایه اجتماعی فعالشده در بحران است.
حدیثه ربیعی در ادامه گفت: پارلمان در شرایط استثنائی؛ کارکرد پارلمان در بحران، فراتر از قانونگذاری و نظارت، شامل میانجیگری، تولید مشروعیت و افزایش اعتماد نهادی است. اما در ایران، با وجود جلسات کمیسیونها، بازنماییِ سیاسیِ منافع مردم به بازنماییِ نمادین (تقدیرنامهها) محدود شده و سازوکارهایی چون جلسات استماع عمومی و کمیتههای حقیقتیاب وجود ندارد. همچنین حلقه تبدیل سرمایه اجتماعی به سرمایه نهادی مفقود است و حجم عظیم ورودیهای اجتماعی (مطالبات، تجربههای امدادی، نیازهای بازسازی) به نظام تصمیمگیری راه نمییابد.
میثم مهدیار گفت: مردم؛ مفهوم سهل و ممتنع؛ هر گفتمانی تصویری از مردم ارائه میدهد: نگاه طبقاتی (مارکسیستی)، نگاه قراردادی (لیبرال)، نگاه سنتگرا (محافظهکار) و نگاه پساتجددی (مطالعات فرهنگی). اما در ایران، نظریههای رایج (مانند «جامعه دو قطبی» یا «زوال اجتماعی») ناتوان از تبیین تحولات متناقض هستند؛ چراکه بر اساس پیمایشهای انجامشده در شرایط غیرمتعارف شکل گرفتهاند و بردارهای فراملی (تحریم، فشار تبلیغاتی، جنگ ترکیبی) را نادیده میگیرند.
میثم مهدیار افزود: جامعه لایهای؛ جایگزین جامعه قطبیده؛ به جای دو قطبیسازی، جامعه ایران را باید لایهای دید: یک هسته سخت تاریخی (متشکل از زبان فارسی، آیینهای عاشورایی، شاهنامه، ارزشهایی چون عدالتخواهی و ایثار) که در بحرانها فوران میکند و لایههای بیرونیِ متأثر از زندگی روزمره را بهسوی خود جذب مینماید. حضور گسترده در سیلها، زلزلهها، کرونا و نیز جنگ رمضان، نشانهای از همین ساختار جمعگرایانه و پیوند عمیق با میراث تاریخی است.
اسماعیل نوده فراهانی گفت: بازگشایی مجلس؛ نه دعوای سیاسی، بلکه اقتصادی؛ برخلاف تصور، نخستین دستورکار مجلس پس از بازگشایی، مسائل اقتصادی (بررسی عملکرد دولت در هدفمندسازی یارانهها، نرخ ارز و تورم) خواهد بود و بسته ماندن مجلس، عملاً به سکوتگذاری مطالبات معیشتی دامن میزند. از سوی دیگر، عدم برگزاری صحن علنی، وجهه پارلمان را در نگاه عمومی تضعیف کرده و بازیِ نسبتدادن مشکلات به جنگ را تسهیل میکند.
ضرورت نظریهپردازی بومی؛ رانه اجتماعیِ انقلاب اسلامی – که رهبر شهید از آن با عنوان «جنگ ارادهها» یاد کرد – نه در دادههای پیمایشی قابل تقلیل است و نه در توصیفهای پوپولیستی. برای درک پویایی آن، باید به مولفههای تاریخی، فرهنگی و تمدنی عطف کرد و از «ملیگرایی روششناختی» (نادیدهانگاری فشارهای فراملی) پرهیز نمود. بدون این شناخت، نهادهای سیاسی (از مجلس تا دولت) قادر به نمایندگیِ واقعی این رانه نخواهند بود و همواره «عقبتر از میدان» حرکت میکنند.
