پایان عصر ممیز؛ تولد نظام مالیاتیِ پیش‌گو: بازطراحی معماری حکمرانی مالیاتی در عصر هوش مصنوعی

👤 محمد همدانی پژوهشگر ارشد گروه حکمرانی و فناوری اندیشکده حکمرانی شریف، در یادداشتی بر این باور است که ظهور هوش مصنوعی در ساختار قدرت، بیش از آنکه یک ارتقای ابزاری باشد، نشان‌دهنده تغییر بنیادین در منطق حکمرانی و گذار از «واکنش پسینی» به «پیش‌بینی پیشینی» است.
🔹موفقیت مالیاتی در عصر حاضر به شبکه‌ای پیچیده از وابستگی‌ها میان بانک‌ها، اپراتورها، گمرک و ارائه‌دهندگان خدمات ابری گره‌خورده است. به همین دلیل، نهادهای بین‌المللی بر سه ستون «معماری یکپارچه»، «تعامل‌پذیری» و «استانداردسازی داده» به‌عنوان الزامات حکمرانی داده تأکید می‌ورزند. از این منظر، هوش مصنوعی نه یک پروژه نرم‌افزاری برای یک سازمان منفرد، بلکه پروژه‌ای برای حکمرانی بر کل اکوسیستم اقتصادی کشور محسوب می‌شود.
🔸 نفوذ هوش مصنوعی در مالیات با ریسک‌های جدی حکمرانی همراه است که می‌تواند اعتماد عمومی را به چالش بکشد. بدون سیاست‌های رسمی، آموزش کارکنان و رعایت اصل «توضیح‌پذیری»، پیچیدگی الگوریتم‌ها می‌تواند به یک «جعبه سیاه» غیرقابل‌دفاع تبدیل شود.