گزارش حکمرانی در عمل ۱۵: تعارض منافع و مبارزه با فساد

در این جلسه، آقای ثنائی به بحث تعارض منافع و ارتباط آن با فساد پرداختند. در ابتدا تعارض منافع توسط ایشان تعریف گردید و برخی مصادیق روزمره، حاکمیتی و دینی برای آن ارائه گشت. در ادامه انواع تعارض منافع و مصادیق و تعاریف آن‌ها مرور شد و درنهایت راه‌کارهایی برای مدیریت تعارض منافع در قالب شفافیت، افزایش هزینهٔ تخلف، محدودیت و تغییر بازی بیان شد.

نقد و بررسی آراء توماس پیکتی

در ادامه سلسله نشست‌های تخصصی اقتصاد که از سوی گروه مطالعات اقتصادی برگزار می‌گردد، دو جلسه با موضوع بررسی نظرات توماس پیکتی برگزار شد. وی نویسنده کتاب «سرمایه در قرن بیست و یکم» می‌باشد و به بررسی روندهای شکل‌گیری سرمایه و نابرابری در جهان می‌پردازد.

این موضوع در حال حاضر موردتوجه تعداد زیادی از اقتصاددانان در سطح جهان است و مقالات متعددی از پژوهشگران تراز اول اقتصاد حول این مقوله منتشر گردیده است.

این دو جلسه شامل ارائه محورهای اصلی نظریات پیکتی توسط دکتر مرتضی زمانیان و بحث و بررسی آن توسط حاضرین بود.

سیاست‌ها، قانون‌گرایی و مبارزه با فساد

دکتر محمدرضا واعظ مهدوی، استاد دانشگاه شاهد و معاون توسعه امور فرهنگی و علمی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، مباحثی پیرامون «قانون‌گرایی و مبارزه با فساد» ایراد کردند. در ابتدای بحث ضمن اشاره به نکاتی درباره حکمرانی در قرآن و ارتباط فساد با توسعه‌نیافتگی، مسئله فساد ساختاری و تلاقی منافع موردبررسی قرار گرفت. در ادامه بابیان اینکه در حال حاضر قوانینی (ماده ۱۲۹ قانون تجارت و قانون منع مداخله کارکنان دولت در معاملات دولتی) که باتلاقی منافع مبارزه کرده‌اند، وجود دارد، در خصوص چرایی عدم اجرای ایران قوانین مباحثی ارائه شد. در پایان بحث بیان شد چنانچه این دو قانون به‌درستی اجرا شود، ۶۰ درصد فساد در کشور از بین خواهد رفت.

شفافیت و رسانه

دکتر احمد توکلی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید بهشتی و نماینده سابق مجلس شورای اسلامی، در نشست «شفافیت، مبارزه با فساد، و کارآمدی» مباحثی پیرامون شفافیت و رسانه‌ها ارائه کردند. در ابتدای بحث ضمن تأکید برافزایش سعه‌صدر و تحمل مسئولان کشور به‌ویژه قوه قضائیه در مواجهه با رسانه‌ها، نکاتی در خصوص نحوه فعالیت رسانه‌ها در جهت افزایش شفافیت در کشور و مبارزه با فساد بیان شد. از منظر دکتر توکلی، اتحاد رسانه‌ها و تأسیس انجمن خبرنگاران ضد فساد در کنار افزایش صداقت در تولید و پخش اخبار شفافیت سیاسی را افزایش می‌دهد و این امر به بهبود تصمیم‌گیری‌ها در سطوح مختلف می‌انجامد.

شفافیت، احقاق حقوق شهروندی، کاهش فساد و تبعیض

آقای مهندس محمد پژمان، معاون سابق وزارت راه، مسکن و شهرسازی و شهردار سابق مشهد در نشست «شفافیت، مبارزه با فساد، و کارآمدی» بحثی با عنوان «شفافیت، احقاق حقوق شهروندی، کاهش فساد و تبعیض» ارائه کردند. در ابتدای بحث، ضمن بیان اهمیت عدالت اجتماعی و احقاق حقوق مردم و سهم حاکمیت و دولت در تحقق آن، نقش شفافیت در نیل به این اهداف متعالی تبیین شد. در ادامه بحث، مهندس پژمان تجربیات خود را در خصوص به‌کارگیری سامانه‌های شفافیت در مدیریت شهری بیان کرد. از منظر او ایجاد شفافیت در سازمان تنها از طریق سیستماتیک کردن، مکانیزه کردن و ماشینی کردن مجموعه ممکن می‌شود و البته اولین مقاومت‌ها در این مسیر از سوی خود مجموعه صورت می‌گیرد. افراد سازمان حاضر به پذیرش این تغییرات در جهت افزایش شفافیت نیستند، چراکه تمامی اقداماتشان کنترل می‌شود و ملزم به پاسخگویی در خصوص آن‌ها خواهند بود. با طراحی و به‌کارگیری این سامانه‌ها در حوزه صدور پروانه‌های ساختمانی و پایان کار، امکان کنترل و نظارت بر فعالیت‌های کارکنان به‌صورت برخط فراهم شد و سطح تماس کارکنان شهرداری با مردم به حداقل رسید. این تحولات باعث شد احتمال وقوع تخلف و فساد در این زمینه به صفر برسد.

انبوه داده به‌مثابه استراتژی مبارزه با فساد

دکتر کیومرث اشتریان، دانشیار سیاست‌گذاری عمومی دانشگاه تهران و دبیر کمیسیون اجتماعی و دولت الکترونیک هیئت دولت، در نشست «شفافیت، مبارزه با فساد، و کارآمدی» بحثی را با عنوان «”انبوه داده” به‌مثابه استراتژی مبارزه با فساد» ارائه کردند. در ابتدا، ملاحظات روش شناسانهٔ “انبوه داده” (بین‌رشته‌ای بودن موضوع و کاربرد نظریه به‌مثابه استراتژی مواجهه با داده) بیان گردید. سپس تعریف “انبوه داده” و جایگاه آن در مبارزه با فساد موردبررسی قرار گرفت و بر ضرورت رایانش ابری جهت تحلیل و بهره‌برداری از داده‌ها تأکید شد. در ادامه نقش مدیریت داده‌های اداری به‌عنوان یکی از نمونه‌های “انبوه داده” در مبارزه با فساد بررسی شد. در پایان بحث بیان شد، علی‌رغم اهمیت تولید و تحلیل “انبوه داده” برای مدیریت کشور و مبارزه با فساد، مدیران دستگاه‌ها و عموم مردم به این مهم واقف نیستند؛ لذا برای تغییر این نگرش سنتی غلط –عدم ارائه اطلاعات از سوی سازمان‌ها- می‌بایست تلاش‌های جدی در جهت بیان ضرورت و فوائد تولید “انبوه داده” صورت گیرد.

نشست شفافیت- چند مطلب

آقای مهدی ثنائی، مدیر گروه شفافیت برای ایران (Transparency4Iran) در نشست «شفافیت، مبارزه با فساد، و کارآمدی» مباحثی پیرامون شفافیت و وضعیت آن در ایران ارائه کردند. در بخش اول هدف از شفافیت و ارائه اطلاعات بر اساس متون علمی حوزه شفافیت مورد بحث قرار گرفت. بخش دوم به مقایسه شفافیت سیاسی و شفافیت اقتصادی از منظر اهداف، قلمرو دانشی، الزامات قانونی، مجریان و مخاطبین اختصاص یافت. در ادامه الزامات پایه‌ای ارتقاء کارآمدی و مبارزه با فساد بیان شد و سپس وضعیت ایران از این حیث بررسی گشت. در پایان چند سامانهٔ شفافیت از جمله سامانه شفافیت برای ایران (tp4.ir) و پرتال داده‌باز ایران  (ODPO.ir) معرفی شد.