الزامات تعریف صوت و تصویر فراگیر در قانون اداره و نظارت صدا و سیما

پس از تصویب بند مربوط به انحصار مسئولیت مجوز دهی و تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی و نظارت بر آن به سازمان صداوسیما در کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، مسئله تعریف صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی به مسئله‌ای مهم بدل شد که مهم‌ترین وجه آن این است که تعریف این مفهوم می‌توان محدوده فعالیت سازمان صداوسیما را در عرصه فضای مجازی مشخص کند.

با توجه به این مسئله در این خلاصه سیاستی به سه الزام در تعریف صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی از منظر تنظیم‌گری، ارتباطی و تعاریف حقوقی موجود در سایر کشورها اشاره شده است.

از منظر تنظیم‌گرانه تعریف صوت و تصویر فراگیر می‌بایست در عین جامع بودن و منعطف بودن که موجب سیالیت نهاد تنظیم‌گر می‌شود، امکان تداخل کارکردی میان نهادهای تنظیم‌گر را از میان بردارد.

از منظر ارتباطی تعریف می‌بایست مبتنی بر فرآیندهای پنج مرحله‌ای ارتباطی که شامل ارسال، محتوا، کانال، دریافت و تأثیر و هدف می‌شود باشد. همچنین می‌بایست به‌دقت مشخص شود که فراگیر بودن به کدام‌یک از سطوح ارتباطی (از ارتباط میان افراد تا ارتباط جمعی) دلالت دارد.

و درنهایت از منظر تعاریف حقوقی موجود در قوانین سایر کشورها می‌بایست بر محورهای چهارگانه ارائه-دهنده/ بستر انتقال/ حدود دریافت/ موارد استثنا استوار باشد.

پس از مرور الزامات چهارگانه فوق تعریف زیر به‌عنوان تعریفی پیشنهادی (بدون در نظر گرفتن چارچوب‌های دقیق حقوقی) ارائه می‌شود:

صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی: صوت، تصویر و یا ترکیبی از آن‌که توسط هر فردی باهدف انتشار در سطح فراتر از یک گروه کوچک از طریق پهن‌باند توسط چند نفر حداقل در محدوده سرزمینی ایران دریافت شود. این تعریف شامل موارد زیر نمی‌شود:

  1. خدمات صوتی- تصویری میان فردی (همچون تماس‌های صوتی و تصویری)
  2. صوت و تصویری که در سطح یک گروه کوچک انتشار یابد.

(منظور از گروه کوچک اجتماع محدودی از کاربران در فضای مجازی است که اعضا آن یکدیگر را به‌صورت کامل می‌شناسند و بر عضویت مشترکشان در یک گروه آگاهی دارند. و نوعی ساختار روابط در میان اعضای آن حاکم بوده که در طول زمان نسبتاً پایدار است.)


نویسندگان: آرین ابراهیمی­‌نژاد، مهدی کاشفی‌فرد، محمد حسین­‌خلیلی

گزارش Governance Talks 4: Media Regulation, Some International Trends

روز چهارشنبه ۱۰ اسفند ۱۳۹۶ اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری میزبان دکتر مورای گرین از استرالیا بود تا در نشستی با عنوان روند جهانی تنظیم گری رسانه، زمینه‌ای برای تبادل‌نظر فعالین این حوزه فراهم نماید.

دکتر گرین ابتدا ضمن معرفی سوابق و تجربیات بیست‌ساله خود در حوزه رسانه اعم از فعالیت‌های آکادمیک، رسانه‌های استرالیایی و اتحادیه رادیوتلویزیون‌های آسیایی، به بحث درباره ضرورت و ظهور و بروز تنظیم گری در رسانه به‌ویژه در حوزه محتوا پرداختند. از دید ایشان همگرایی رسانه‌ای باعث تضعیف رویکردهای کلاسیک تنظیم گری شده و می‌رود تا افق جدید از حکمرانی و تنظیم گری رسانه‌های نوین را پدید آورد. دو مقوله دیجیتالی شدن در تولید و توزیع و نیز جهانی‌شدن رسانه‌ها نوع تحولات و رویکردها به رسانه را تعبیر داده است. کسانی که به آن‌ها مخاطب گفته می‌شد دیگر بخشی از فرایند تولید و توزیع شده‌اند.

در بخش دوم ایشان درباره مواردی که تنظیم گران بیشتر روی آن‌ها متمرکز شده‌اند مطالبی ارائه کردند. در این حوزه تنظیم گری محتوای آنلاین، تضمین تولید محتوای بومی و بسط و توسعه آن و نیز ماهیت فعالیت رسانه‌ای در فضای همگرا شده و بین رسانه‌ای مورد بررسی قرار گرفت.

در بخش انتهایی این سخنرانی دکتر گرین با استفاده از جعبه‌ابزاری (toolbox) که تدوین کرده بودند به عمده‌ترین ابزارهای تنظیم گرانه در حوزه رسانه که بیشتر مورداستفاده تنظیم گران قرار می‌گیرد پرداختند.

ایشان با مرور نظام تنظیم گری رسانه در استرالیا و چند کشور دیگر، راهکارها و ابزارهای مورداستفاده تنظیم گری رسانه را در ۸ دسته تقسیم بندی کردند. بر این اساس ابزارهایی ازجمله اعطای معافیت‌های مالیاتی، یارانه و بودجه پژوهشی به‌عنوان ابزارهای تسهیل‌گرانه و اقداماتی همچون وضع مالیات، دریافت جریمه و الزام به تولید محتوای بومی ازجمله ابزارهای کنترل‌کننده هستند.

در پایان جلسه حاضرین به بحث و تبادل‌نظر درباره موضوعات مرتبط با تنظیم گری رسانه در ابعاد مختلف پرداختند.

Governance Talks 4: Media Regulation, Some International Trends

Media Regulation, Some International Trends

گزارش حکمرانی در عمل ۴۲: نگاهی ساختاری به صنعت سینمای ایران؛ ارزیابی سیاست پژوهانه از وضعیت سینما

چهل و دومین جلسه از سلسله نشست‌های حکمرانی در عمل اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری با ارائه دکتر ابراهیم غلام‌پور برگزار شد. وی در حال نگارش رساله دکتری در رشته سیاست‌گذاری عمومی دانشگاه تهران و معاون دفتر مطالعات و دانش سینمایی سازمان سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و در این جلسه به تشریح وضعیت سینمای ایران پرداخت.

در ابتدای نشست آقای حمزه امیری، مدیر کارگروه رسانه اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری، به تشریح اهداف، وظایف و چشم‌انداز کارگروه رسانه اندیشکده پرداخته و پس‌ازآن آقای غلام‌پور نکات خود را پیرامون سینمای ایران بیان کرد.

دکتر غلام‌پور در ابتدا سینما را به‌مثابه ساختاری توصیف کرد که در ارتباط متقابل با نظام‌های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی است؛ و صنعت سینما نیز ساختاری است که در پیوند با جامعه، سینماگران و دولت قرار دارد. پس‌ازآن ایشان به تشریح وضعیت سینمای ایران پرداخت.

به بیان وی اگر معیار را در سینما میزان تولید فیلم قرار دهیم، در طی چهار دهه اخیر شاهد رشد سینمای ایران هستیم و بر این اساس سینمای ایران در جهان در جایگاه بیستم قرار دارد. وی افزود در سینمای ایران سه نوع مجوز در حوزه تولید فیلم وجود دارد. مجوز اول که تحت عنوان پروانه ساخت شناخته می‌شود، به معنای امکان تولید فیلم است؛ مجوز دوم نیز به مالکیت فیلم اختصاص دارد که از آن تعبیر به پروانه مالکیت می‌شود و درنهایت مجوز سوم که در ارتباط با حوزه پخش است پروانه نمایش نام دارد. وی افزود که بر اساس این تقسیم‌بندی می‌توان مشاهده کرد که تعداد پروانه‌های نمایش در طی ده سال گذشته رشد داشته است؛ اما بااین‌حال مهم‌ترین بخشی که در ساختار صنعت سینما به تولید و عرضه فیلم شکل می‌دهد، سالن سینما است. دکتر غلام‌پور پیرامون وضعیت سالن‌های سینما و جمعیت سینما رو کشور اضافه کرد که در حال حاضر در کشور ۴۰۳ سالن سینمای فعال وجود دارد که ۱۴۳ سالن تنها در شهر تهران قرار دارد. همچنین در سال ۱۳۹۵، تعداد ۲۵ میلیون بلیت سینما فروخته‌شده است و درنتیجه در خوش‌بینانه‌ترین حالت حدود ۵ میلیون نفر از جمعیت ۸۰ میلیونی کشور سینما رو هستند.

آقای غلام‌پور در بخش دوم ارائه خود به تشریح ساختارها و بازیگران موجود در میدان سینمای ایران پرداختند به بیان وی چهار نقش را در میان بازیگران ساختار سینمای ایران را می‌توان از یکدیگر تفکیک کرد که این چهار نقش شامل سیاست‌گذار، حامی، ناظر و خالق می‌شود که در این میان دولت هم سیاست‌گذار و هم ناظر اصلی در کشور است و می‌توان آن را به‌عنوان مهم‌ترین بازیگر در عرصه سینما شناسایی کرد. در این میان بازیگران دیگری همچون قوه قضاییه (دادسرای فرهنگ و رسانه) و قوه مقننه (کمیسیون فرهنگی) نیز در میدان سینما فعالیت می-کنند. همچنین وی نقش برخی نهادها و سازمان‌های عمومی همچون سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان صداوسیما، سازمان هنری رسانه‌ای اوج، بنیاد مستضعفان، بانک‌ها و نهادهای خصوصی همچون شرکت‌های تولید و پخش فیلم را در عرصه سینمای ایران را مهم ارزیابی کرد.

درنهایت دکتر غلام‌پور ضمن اشاره به این نکته که گردش اقتصادی در سینما تابع شرایط فرهنگی است به طرح سه مسئله پرداخت که می‌تواند به‌عنوان موضوعات اصلی حوزه سیاست پژوهی در سینما موردتوجه سیاست‌پژوهان واقع شوند:

-‌ در سطح ساختاری- صنعتی، سینما در ایران کاملاً دولتی است و صنعت در سینمای ایران شکل نگرفته و درنتیجه بخش خصوصی نتوانسته شکل بگیرد و به‌تبع آن بخش خصوصی فعلی سینما توانایی دخالت در فرآیند سیاست‌گذاری را ندارد.

-‌ در سطح اجرای سیاست‌ها، بخش عمده‌ای از فیلم‌سازان سینمای ایران از دولت و سیاست‌های کلی حاکمیت فاصله‌دارند و بنابراین اجرای سیاست‌ها در حوزه سینما با مشکل روبه‌رو است و اساساً برخی از فیلم‌سازان در چارچوب سازوکارهای رسمی دولت فعالیت نمی‌کنند

-‌ و درنهایت در سطح سیاست‌ها، بسیاری از سیاست‌های فرهنگی کشور دارای پشتوانه نظری نیست و عمدتاً مجموعه‌ای از دال‌ها با پشتوانه‌های نظری گوناگون است که دلالت بر دال مرکزی واحدی ندارد که به این دلیل تناقض‌ها و بحران‌های گوناگونی در عرصه فرهنگ ظهور می‌کند که به‌موجب این پدیده گستره تأثیرگذاری سیاست‌گذاران در سینمای ایران محدود است.

حکمرانی در عمل ۴۲: نگاهی ساختاری به صنعت سینمای ایران؛ ارزیابی سیاست پژوهانه از وضعیت سینما

نظام رسانه‌ای به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیر نظام‌های حکمرانی در هر کشوری، شامل بازیگران متعدد و متنوعی است که برنامه‌ریزی و راهبری آن‌ها مستلزم شناخت دقیق آن‌هاست. رسانه‌های جمعی شامل رادیو، تلویزیون، مطبوعات و صنعت نشر و همچنین سینما و انواع رسانه‌های نوین از بازیگران ارائه‌دهنده خدمات در این نظام‌مند. سیاست‌گذاران، تسهیلگران و تنظیم‌گران نیز سایر بازیگران این نظام را تشکیل می‌دهند. در این جلسه که از سلسله نشست‌های حکمرانی در عمل در اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست‌گذاری و باهدف آشنایی با عرصه‌های واقعی سیاست‌گذاری اجرا می‌شوند، بنا بر آن است که با صنعت سینمای کشور به‌عنوان یکی از اجزای مؤثر نظام رسانه‌ای آشنایی بیشتر و دقیق‌تری صورت گیرد. ظرفیت‌های فیلم‌سازی در ایران اعم از تجهیزات، نیروی انسانی و مؤسسات و شرکت‌ها و همچنین چرخه تولید و عرضه آثار سینمایی از سرفصل‌های مباحث دکتر ابراهیم غلام‌پور اند که در این جلسه درباره آن‌ها صحبت خواهد شد. تلاش می‌شود با نگاهی سیاست پژوهانه، ابعاد مختلف نهادی و ساختاری صنعت سینما بیشتر معرفی شوند.

این نشست چهل و دومین نشست تخصصی حکمرانی در عمل است که توسط کارگروه رسانه اندیشکده و با حضور دکتر ابراهیم غلام‌پور، معاون دفتر مطالعات و دانش سینمایی و سمعی و بصری سازمان سینمایی، برگزار می‌گردد.

نکات درباره نشست:

  • نشست به‌صورت کاملاً تخصصی برگزارشده و ظرفیت آن محدود است. لذا جهت حضور در نشست حتماً ثبت‌نام نمایید.
  • جلسه رأس ساعت مقرر آغاز خواهد شد.

gptt-de-gip42poster

بررسی سیاست‌های بالادستی صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی

دو جلسه به‌منظور بررسی سیاست‌های بالادستی رسانه ملی درزمینهٔ صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی برگزار شد و طی آن عزیز نجف پور سیاست‌های کلی مستخرج از حکم مقام معظم رهبری برای رئیس سازمان صداوسیما و نیز احکام انتصاب اعضاء دوره اول و دوم شورای عالی فضای مجازی را ارائه کرد و این موضوع توسط حاضرین موردبحث و بررسی قرار گرفت.

گزارش Governance Talks 1: Islamic (shia) Media In Western Context

به‌واسطهٔ حضور آقای امیر تقی، مدیر شبکه اهل‌البیت، جهت شرکت در کنفرانس وحدت اسلامی در تهران، فرصتی ایجاد شد تا خلاصه‌ای از تجربیات و تلاش‌های ایشان در راه‌اندازی و راهبری شبکه اهل‌البیت در کشور انگلستان در این جلسه موردبررسی قرار بگیرد.

تأسیس و راهبری شبکه‌ای اسلامی – شیعی در لندن طبیعتاً چالش‌ها و فرصت‌های بسیاری را با خود همراه می‌کند. چالش‌های تولید و پخش محتواهای دینی و اسلامی، نحوه تأمین مالی برای فعالیت‌های شبکه، تعامل سازنده و اعتماد ساز با دستگاه‌های دولتی و نظارتی کشور انگلستان و از همه مهم‌تر جذب مخاطبین اسلامی و غیر اسلامی برای تحقق اهداف شبکه بخشی از فعالیت‌های گسترده آقای امیر تقی و همکارانشان در شبکه اهل‌البیت است.

افزون بر ابعاد مختلفی که برشمرده شد، تلاش برای حفظ وحدت بین مسلمانان و به‌ویژه شیعیان نیز ازجمله مهم‌ترین فعالیت‌های این شبکه است، که حساسیت ویژه‌ای همراه است.

در این جلسه که با ترجمه هم‌زمان همراه بود، ایشان علاوه بر توضیح ابعاد ذکرشده، چند نمونه از مستندهای تولیدشده در شبکه اهل‌البیت را برای حاضرین به نمایش گذاشتند.

درنهایت قرار شد تا همکاری‌های اندیشکده و شبکه در قالب امضای تفاهم‌نامه‌ای ادامه پیدا کند.